پیمانکاران فارس

شرکت ایمن سازه فارس

 مدیر عامل : حمید رضا کیانی

....................................................................................................................................

 

شرکت بارج صنعت ایران

مدیر عامل :محمد رزم ارا

....................................................................................................................................

شرکت برادران منفرد

مدیر عامل :محمدی

....................................................................................................................................

شرکت جندی شاپور

مدیر عامل : خسرو رودانی

....................................................................................................................................

شرکت حاتمی

مدیر عامل :محسن حاتمی

....................................................................................................................................

شرکت دوان پرشیای جنوب 

مدیر عامل :فریدون اسدی

....................................................................................................................................

شرکت دوان جنوب

مدیر عامل :نوری زاده

....................................................................................................................................

شرکت زر جوش

مدیر عامل : میرزایی

....................................................................................................................................

شرکت زرنگار

مدیر عامل : محمد علی

فقیهی

....................................................................................................................................

شرکت سازه های بوشهر دریا

مدیر عامل : رضوی

....................................................................................................................................

شرکت سمن فولاد استخر

مدیر عامل : اسفندیاری

....................................................................................................................................

شرکت شیراز مکانیک

مدیر عامل : سربی

....................................................................................................................................

مشاورطراحی لوله گازفارس

مدیر عامل :حسین حق نگهدار

....................................................................................................................................

عمران وحدت شیراز

مدیر عامل :

....................................................................................................................................

فروغ تاسیسات شیراز

مدیر عامل : فروغی

....................................................................................................................................

شرکت فنی اشیان بتن

مدیر عامل :فرزاد غلامی

....................................................................................................................................

شرکت کاوشکران عمران شیراز

مدیر عامل :ساسان خوبیاری

....................................................................................................................................

شرکت کوشک ماه

مدیر عامل : هوشمند

....................................................................................................................................

شرکت گاز گستران شیراز

مدیر عامل :امان  الله مرادی

....................................................................................................................................

گرداوران فراشبند

مدیر عامل :حسین حق

شناس

....................................................................................................................................

شرکت مشعل گاز مرودشت

مدیر عامل :صالحی

....................................................................................................................................

شرکت مهندسی 24 

مدیر عامل :کرمی

....................................................................................................................................

شرکت نفش فن فارس 

مدیر عامل : محمدی خواه

....................................................................................................................................

نیسارسازه عمران شیراز

مدیر عامل :خشایار توکل باخدا

....................................................................................................................................

شرکت هرگان

مدیر عامل :مستقیمی

....................................................................................................................................

آتش پوشان جنوب

مدیر عامل :رجایی

....................................................................................................................................

شرکت آذرخش گاز

مدیر عامل :قهرمانی

....................................................................................................................................

شرکت آرش خورموج

مدیر عامل : اکبر کلعلی

....................................................................................................................................

ایمن سازه مرودشت

مدیر عامل :ابراهیم کشاورز

....................................................................................................................................

شرکت پارس ایمان

مدیر عامل :هاشم پور

....................................................................................................................................

شرکت تنگ باریگ

مدیر عامل :خدابخش انصاری فر

....................................................................................................................................

جلال بنای شیراز

 مدیر عامل :سید جلال ضیائیان

....................................................................................................................................

جوش گاز جنوب

 مدیر عامل :محمد هادی فراهی

....................................................................................................................................

دنا نور فارس

مدیر عامل : قره خانی

....................................................................................................................................

دیبا سازان فارس

مدیر عامل :شهرام غربی

....................................................................................................................................

شرکت دیباج آسانسور

مدیر عامل :امانی

....................................................................................................................................

شکوفه سازان دنا

مدیر عامل :پردل

....................................................................................................................................

شرکت عامل سییتم

مدیر عامل : خوارزمی

....................................................................................................................................

فارس سیر گلدان

مدیر عامل :خانم نظری

....................................................................................................................................

شرکت مشاور سیبا

مدیر عامل : هوشیار

....................................................................................................................................

موج یبز فراشبند

مدیر عامل : عبدالمجید افشاری

....................................................................................................................................

پایامهار بند شیراز

پلیگون سازه

پویش بتن شیراز

شرکت پی واره

شرکت دانان گاز

شرکت دشت رزم

رامجرد گاز مرودشت 

راه سفید کوشک 

شرکت سر تپه

 

شرکت شیراز کاتماندو

صخره نیروی جنوب

فراز صنعت هفشنجان

شرکت کمند مشعل

شرکت مارون سازه

مهاجر صنعت دالاهو

....................................................................................................................................

شرکت وارته

 مدیر عامل : انتظار مهدی

....................................................................................................................................

شرکت آبتین شیراز

شرکت ابنیه جنوب

احسان سازه جونگان

بنا کار سازه شیراز

تندر گستر ممسنی

شرکت توسعه نما

جهانتاب گستر جنوب

شرکت جلوه گستر

حومه سازان شیراز

رستاک صنعت سپاهان

سازه گستر کاوش

شرکت فراسوسیر شیراز

کمند گستران سپاهان

شرکت گاز سوزان

شرکت نشت جوی کبیر

شرکت نوید نور

....................................................................................................................................

شرکت پایندان

مدیر عامل : مهندس اکبری

....................................................................................................................................ر

شرکت ریگ بتون

مدیر عامل : مهران کیانی

....................................................................................................................................

شرکت شیراز سدید

مدیرعامل : میرهادی

....................................................................................................................................

نتایج نظرسنجی های گذشته

به نظر شما چند درصداز اطلاعات ارائه شده در این وبلاگ صحیح است ؟؟

۱. ۱۰۰ درصد // ۴۵ درصد رای

۲. ۹۰ درصد // ۲۰ درصد رای

۳. ۷۰ درصد // ۱۰ درصد رای

۴. ۵۰ درصد // ۱۰ درصد رای

۵. ۳۰ درصد //  ۰ درصد رای

۶. ۱۰ درصد // ۱۰ درصد رای

۷. تمامش دروغ است // ۵ درصد رای

جای بسی خوشحالی است که ۸۵درصد بازدید کنندگان این اعتقاد را دارند که حداق ۵۰ درصد مطالب سایت واقعی است

///////////////////////////////////////////////////////////////////

به نظر شما بهترین گزینه برای جایگزینی مهندس زارعیان چه کسی است؟؟؟

 1.اقای میراب 38.4

 2. اقای محمدی 28.8

3.اقای باره 3.8

4.اقای چترفیروزه

15.3 5.اقای اکبری 13.4

////////////////////////////////////////////////////////////////

 اگر شما میتونستید یه نفر را اخراج کنید اون یه نفر کی بود

 1. مهندس شکرریز 70 درصد

 2. اقای بیات پور 25 درصد

 3. اقای زارعیان 3 درصد 4

. اقای علمدار 2درصد

عکس اتومبیل های دودر

تهیه شده توسط مجتبی دشتی نژاد

http://blog.fantazio.com/ منبع صحیح عکس

تاریخچه آتش نشانی در ایران

حاجی میرزا احمد نام قهوه خانه سرپوشیده ملکی سراج الملک را که نزدیک قراولخانه دروازه قدیم شمیران واقع است، اجاره کرده، بالاخانه و خود قهوه خانه را مملو از چیلک های نفت کرده است. این انبار خیلی خطر دارد. چنانچه خدای نخواسته حریق در آنجا واقع شود، معالجه پذیر نیست. به جناب وزیر نظام در این باب اطلاع داده شد.
با توجه به مطلب ذکر شده در بالا، خدمات اطفای حریق «اداره احتسابیه» را نباید در ردیف فعالیت «اداره آتش نشانی» قرار داد. در حقیقت به رغم اینگونه خدمات، تا سالهای متمادی شهر تهران و سایر شهرهای کشور از وجود «اداره آتش نشانی» واقعی محروم بودند.

اداره احتسابیه و شعبه تنظیف
در اواخر سلطنت ناصرالدین شاه وظیفه اداره احتسابیه، به نظافت شهر منحصر شد. از جمله آبپاشی خیابانهای خاکی شهر که توسط جمعی «سقا» به کمک مشکهای آب انجام می گرفت، تا مردم و رهگذران از گرد و خاک خیابانهای شهر در امان باشند. در سال 1328 هجری قمری، هنگام نیابت سلطنت عضدالملک قاجار، اولین بلدیه قانونی تهران به ریاست «دکتر خلیل خان اعلم الدوله ثقفی» تشکیل شد. یکی از مهمترین وظایف این بلدیه (شهرداری)، نظافت شهر به شمار می رفت که به خاطر خاکی بودن خیابانها، آبپاشی خیابانها از امور بدیهی آن بود. نکته قابل ذکر آن که در آن سالها چنانچه حریقی رخ می داد، همین مأموران نظافت و سقاها نیز با امکانات اندک خود که به هیچ وجه برای اطفاء حریق مناسب نبود، با آن مبارزه می کردند. بدیهی است در اکثر موارد تلاش آن بی نتیجه می ماند. در سایر شهرهایی که بلدیه در آنجا وجود داشت نیز همین رویه مرسوم بود.

بلدیه تهران و تأسیس شعبه اطفائیه
با شروع سلطنت پهلوی اول، تصمیم بر آن بود که شهرها به خصوص تهران، سر و سامان بگیرند و وضع آبرومندی پیدا کنند. در نتیجه «بلدیه» مورد توجه بیشتری قرار گرفت. در سال 1303 شمسی، بلدیه تهران یک دستگاه اتومبیل آبپاشی خیابانهای خاکی شهر تهیه کرده بود. از آن جایی که این کامیون به یک موتور پمپ مجهز بود، با تهیه چند متر لوله، یک سر لوله و چند شیر، از آن برای اطفاء حریقهای احتمالی نیز استفاده می شد. از آنجایی که شهر فاقد لوله کشی آب بوده از این تانکر برای آب فروشی به مردم نیز استفاده می شد. تا آن تاریخ تنها منبع تأمین آب آشامیدنی مردم تهران، جویهای روباز و به شدت آلوده ای بود که از کنار خیابانها می گذشت. به همین دلیل به تدریج تقاضا برای خرید آب بیشتر شد. بنابراین، تانکرهای دیگری نیز خریداری شد و افراد بیشتری نیز استخدام شدند. البته در کنار ارایه این خدمات، اطفاء حریق نیز به صورت وظیفه دوم، به عهده این افراد بود.
با توسعه شهر بر تعداد حریقها افزوده شد، در نتیجه لازم بود که اداره مشخصی مسئول مقابله با این آتش سوزیها شود. بدین جهت در سال 1304 یا 1305، شالوده اداره آتش نشانی ریخته شد. این اداره که «شعبه اطفائیه» خوانده می شد، تحت سرپرستی بلدیه تهران در گاراژی به نام «حسینی» در خیابان چراغ برق (امیرکبیر)، سه راه امین حضور، تأسیس گردید. در آن سالها کفالت بلدیه به عهده شخصی به نام «سرهنگ کریم آقابوذر جمهری» بود. ریاست نظامی اداره اطفائیه به عهده یکی از افسران روس سفید (که به ایران پناهنده شده بود) به نام «کاپیتان ان، وربا» و ریاست فنی آن به عهده یک نفر آلمانی به نام «هانری فردریش دوئل» که از مکانیک های قشون بود، واگذار گردید. وسایل اصلی اطفاء حریق نیز همان وسایل آبپاشی خیابانها و آب فروشی بود که اکنون شامل چهار دستگاه اتومبیل لاستیک توپر با مارک «ان – ا – گ» می شد. تأمین افراد آتش نشان نیز، عده ای از شوفرهای مستعد قشون و گروهبان های قدیمی هنگ های بهادر و آهنین به این اداره منتقل شدند. گاهی اوقات، به خصوص در حریق های شدید، نیروهای امدادی سایر ارگانها مثل نظمیه (نیروی انتظامی) یا قشون (ارتش) نیز به کمک مأموران اطفائیه شهرداری آمده و در عملیات اطفایی شرکت می کردند. به عنوان مثال:
وقوع حریق – سه ساعت قبل از ظهر امروز حریقی در عمارت مسکونی آقای ناصر ندامانی واقع در خیابان شاه آباد رخ داد. مأمورین نظمیه و بلدیه با جدیت فوق العاده به وسیله اتومبیل اطفائیه و وسایل دیگر مشغول خاموش کردن آن شده، در این بین یک دستگاه اتومبیل اطفائیه اداره قشونی نیز رسیده و پس از دو ساعت اشتعال و سوختن سقف و مقداری از دیوارها و قسمت عمده اثاثیه موفق به خاموش کردن آن و جلوگیری از سرایت به منازل دیگر گردیدند. آقایان کفیل بلدیه و ادیب السلطنه سرداری نیز در آنجا حضورداشته و با مأمورین کمک می نمودند. علت حریق هنوز معلوم نیست و گویا از آتش سیگاری بوده است.
الزام به توسعه و تجهیز اطفائیه
مسأله وقوع حریقهای شدید و کمبود امکانات مسوولان را واداشت تا به توسعه آتش نشانی بپردازند. لازم به تذکر است، از بدون تأسیس آتش نشانی به جای آن که با تجزیه و تحلیل مشکلات، مطالعه کافی و پیش بینی مسایل آتی، آتش نشانی طبق رویه مناسب توسعه یابد، این وقوع آتش سوزیهای شدید بود که تا مدتی فکر مسوولان وقت را متوجه تقویت و توسعه آتش نشانی آنهم در حد خرید چند دستگاه اتومبیل آتش نشانی می کرد.
به هر حال در سال 1306، یکدستگاه و در سال 1307 چهار دستگاه اتومبیل اطفائیه با کلیه وسایل و لباس نسوز خریداری شد.
در 8 مهر 1307 سالن سینمای مدرسه صنعتی واقع در خیابان لاله زار، که به نمایش فیلم برای بانوان اختصاصداشت، دچار حریق گشت. این آتش سوزی به سادگی شدت یافت و بناهای اطراف را نیز به خطر انداخت تا سرانجام توسط مأموران آتش نشانی شهرداری (اطفائیه بلدیه)، گردان مهندسی ارتش و پلیس اطفاء گردید. فردای آن روز طی مقاله ای که در روزنامه اطلاعات درج شد، ضمن شرح واقعه، به لزوم تقویت آتش نشانی تهران اشاره گردید. در ادامه قسمتی از مقاله مزبور آورده می شود:
... موضوع دیگر عدم وسایل اطفائیه است. واقعاً وقتی فکر کنیم ما هیچ وسیله اطفائیه نداریم، ما یک اداره مخصوص اطفائیه می خواهیم. برای این که به مجرد وقوع حریق و صدا کردن زنگ تلفن آن اداره، سوت اتومبیل های اطفائیه هم از طرفی بلند می شود. متأسفانه تاکنون در این قسمت توجهی نشده است و مأمورین نظمیه و بلدیه باید با نبودن وسایل کافی خود را در خطر حریق بیاندازند.
علی ایحال امیدواریم بلدیه زودتر در صدد تهیه وسایل کافی برای اطفاء حریق و تهیه چند دستگاه اتومبیل های اطفائیه و اداره و بودجه مخصوص برای این منظور برآید که از مشقت کارکنان و مأمورین فعلی اطفائیه و خطرات آن کاسته شود و همان طور که ما طالب کسب تمدن جدید دنیا هستیم، باید لوازم آن را نیز از هر حیث فراهم کنیم ...

ولی علائی
مربی امداد ونجات از استان اردبیل

حسادت خانمها

يكي از نيازهاي مهم زنان در روابط عاطفي احساس امنيت است در حقيقت امنيت احساسي و عاطفي و يك حس عميق و دروني از اين كه رابطه شان محكم استوار و ماندگار است و اطمينان از اينكه همسر / نامزدشان در عشق خود جدي و ثابت قدم است و به آنها متعهد و پاي بند .
و اما چرا احساس امنيت اينقدر براي زنان مهم است ؟ تمام زنان در ژرفاي وجود خويش احساس ناامني دارند و هر زني هر قدر هم كه آزاد – در مناسبات اجتماعي و شغلي موفق و از نظر شخصيتي مستقل باشد اين احساس در بخشي از روح و روان آنها وجود دارد كه زاييده اجتماعي است كه مردها بر آن تسلط بيشتري دارند و زنان در بسياري موارد نياز به حمايت مردان دارند .
در موقعيت هاي شغلي برابر هنوز هم زنان حقوق كمتر از مردان دريافت مي كنند و ارتقا آنان دير تر صورت مي گيرد نام خانوادگي پدر به عنوان نام خانوادگي بچه ها انتخاب مي شود و اين پيام را منتقل مي كند كه مردها مهمتر هستند . زنان از نظر جسماني هم ضعيف تر و آسيب پذير تر هستند ( يكي از موارد هم به قول صفحه حوادث روزنامه ها آزار واذيت گفته ميشود ) و به همه اين موارد در جامعه ما اضافه كنيد قوانين شرعي مجاز شمردن چند همسري و نا كارآمدي سيستم قضائي كه دادگاه خانواده هم جزئي از آن است .
به همين دليل بسياري از خواسته ها و توقعات زنها از مردها در واقع تلاشي است براي احساس امنيت بيشتر حتما اينجا و انجا شنيده يا خوانده ايد كه مدام به همسرتان بگوئيد دوستش داريد و اين يك كلمه جادوئي است خوب يكي از دلائلش همين است . هر چه قدر همسر شما احساس امنيت بيشتري كند احساس رضايت بيشتر خواهد كرد و به همان نسبت همسر بهتري براي شما خواهد بود و برعكس احساس ناامني زنها را پرتوقع – غرغرو – وابسته تر و حسود تر خواهد كرد و متاسفانه اين رفتارها بيشتر اقايان را دلزده و فراري مي كند و بيشتر خود را كنار مي كشند و اين چرخه علت و معلول مخرب همچنان ادامه پيدا مي كند .
بعد از اين مقدمه برگرديم به اصل مطلب اكثريت اقايان متفق القول هستتند كه خانمها حسود هستند اما در حقيقت زنها به دليل احساس ناامني در ضمير ناخودآگاه شان نقش محافظ و نگهبان رابطه خود را بازي مي كنند اگر همسرشما در مورد همكار خانم مجرد و خوشگل محل كارتان و رفتار صميمانه اش عكس العمل نشان مي دهد و شما از او مي پرسيد مگر به من اعتماد نداري در واقع پاسخ همسر شما اين است " مسئله بي اعتمادي به تو نيست به زنان ديگر اعتماد ندارم "
زنها گوش به زنگ خطرات احتمالي در رابطه با همسر و نامزد خود هستند و يكي از اين خطرات بالقوه زنان ديگر هستند و در اين رابطه خداوند يك سيستم هشدار مركزي در نهاد آنها قرار داده است كه امواج انرژي جنسي و بوي خطر را از يك كيلومتري تشخيص مي دهند . ضمنا خودم به شخصه اعتقاد دارم در اكثر موارد ( و نه همه )‌ زنها هستند كه زود تر از مردان انرژي جنسي نامناسب از خود ساطع مي كنند .
مسلما خيلي از شماها مي توانيد چندين مثال واقعي بزنيد از زناني كه صميمي ترين دوستان خود را وارد زندگي و روابط اجتماعي خود كرده اند و بعد از مدتي ناباورانه پي به خيانت همسرش با دوست صميمي اش برده اند .
پس آقايان محترم اجازه ندهيد غرورتان بر دور انديشي همسرتان غلبه كند و خودتان را گول نزنيد از خود و ازدواجتان در برابر اين خطرات احتمالي محافظت كنيد .
و اما شما خانمهاي محترم اين واقعيت را در نظر داشته باشيد كه زنان بيشتر از محركهاي كلامي و شنيداري تاثير مي گيرند ( كافيست يكسري به وبلاگهاي شعر و شاعري عاشقانه بزنيد و آمار جنسيت نويسندگان آنها را دربياوريد ) اما مردان خيلي بيشتر به محركهاي بصري پاسخ مي دهند و جذب مي شوند پس با در نظر گرفتن اين اصل قدري از حساسيت تان به يك لحظه گرد شدن چشم همسرتان در يك مهماني در مقابل يك خانم زيبا و خوش لباس كم كنيد براي يك لحظه جذابيت و تحسين زيبائي آن خانم از طرف شوهرتان يك واكنش طبيعي است اما منظورم توجه نكردن به صحبت شما و خيره شدن مداوم به ميز كناري تان در رستوران نيست اين را به حساب اپيدمي مشكل چشم چراني اقايان بگذرانيد كه در اين مورد خاص بايد يك راه حل اساسي پيدا كنيد اما نبایدتصور کنید به این دلیل که اگر شوهرتان دوستتان دارد به هیچ وجه نباید به زنهای دیگر توجه کند .
با تشكر صانعي

کدام مسواک بهتر است:

وقتی به یک داروخانه سر می زنید تا مسواک جدیدی بخرید گاهی هم وسوسه می‌شوید به جای مسواک‌های دستی، یک مسواک برقی بخرید ولی فکر می‌کنید مسواک‌های برقی بهتر از مسواک‌های دستی دندان‌ها را تمیز می‌کنند؟

● چه کسانی بخرند؟
شاید شما هم یک مسواک برقی در منزلتان داشته باشید و از آن هر شب برای مسواک زدن دندان‌هایتان استفاده کنید. ولی مسواک برقی برای افراد خاصی، مفیدتر است.
▪ کوچولوها: یکی از این گروه‌ها کودکانی هستند که اصلا‌ علاقه‌ایی به مسواک زدن ندارند، شکل‌های رنگی و طراحی ویژه کودکان در این مسواک‌ها می‌تواند کودکان را به مسواک زدن و رعایت بهداشت دهان تشویق کند.
▪ پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها: سالمندان نیز می‌تواند با خرید یک مسواک برقی از مزایای آن بهره ببرند. در دوران سالمندی به دلیل کاهش توانایی‌های عضلات و مفاصل و یا بیماری‌های مثل پارکینسون، کنترل کارهای دقیقی مثل مسواک زدن برای پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها دشوار باشد. این مسواک می‌تواند به سالمندان کمک کند بدون تلاش و صرف وقت زیاد بهداشت دندان‌هایشان را رعایت کنند.
▪ معلولان: کودکان عقب‌مانده ذهنی و جسمی نیز از گروه افرادی هستند که هدیه کردن یک مسواک برقی به آنها می‌تواند برایشان بسیار مفید باشد. این کودکان معمولا خودشان توانایی مسواک زدن کامل و درست را ندارند و این کار به وسیله والدین و یا مربی‌هایشان انجام می‌شود به این ترتیب فردی که از این کودکان نگهداری می‌کند می‌تواند راحتر و با صرف وقت کمتر و مؤثرتر دندان‌های این معلولان را مسواک کند.
▪ نوجوانان: گروه آخر از افرادی که خرید و استفاده از مسواک برقی به آن‌ها توصیه می‌شود، نوجوانان و جوانانی هستند که دندان‌هایشان را ارتودنسی کردند و روی دندان‌هایشان براکت‌ها و سیم‌هایی وجود دارد که محل‌ گیرکردن باقی‌مانده موادغذایی است و اگر دندان‌ها در مجاورت این وسایل به درستی مسواک زده نشوند، ارتودنسی خود می‌تواند موجب پوسیدگی دندان‌های این افراد شود. اگر نوجوان شما به ویژه ارتودنسی کرده است و توجه چندانی بر حفظ بهداشت دهان و دندان‌هایش ندارد، می‌توانید برایش یک مسواک برقی خریداری کنید. این مسواک‌ها در زمان کوتاهی دور براکت‌ها را تمیز کرده و از پوسیدگی دندان‌ها جلوگیری می‌کنند ولی پیش از خرید آن با دندان‌پزشک درباره خرید نوع مناسب و روش درست استفاده از آن مشورت کنید.

● دندانپزشکان چه می‌گویند؟
شاید تصور کنید مسواک‌های برقی بهتر از مسواک‌های دستی دندان‌ها را تمییز می‌کنند و کارآمدتر هستند ولی حقیقت این است که دندانپزشکان نظر متفاوتی دارند. مسواک‌های برقی هیچ برتری بر مسواک‌های دستی ندارند ولی نکته‌ایی که در استفاده از آن نهفته است، شور و شوقی است که در هر کس برای مسواک زدن دندان‌هایشان با آن ایجاد می‌کنند.
نتایج مطالعات محققان نشان می‌دهد استفاده از مسواک برقی در طولانی مدت، اثرات مفید بیشتری نسبت به مسواک دستی ندارد ولی این اثرات در کوتاه مدت بسیار چشمگیرند. به این صورت که افرادی که از مسواک برقی استفاده می‌کردند، التهاب لثه‌هایشان که (ژنژیویت) نامیده می‌شود در مدت کوتاهی بهبود یافت. ما انسان‌ها این گونه عادت کرده‌ایم که هر تغییر آزمایشی جدیدی در زندگیمان رخ می‌دهد، موجب می‌شود رفتارمان بهبود پیدا کند و مسواک برقی هم از این قانون مستثنی نیست. چون یک وسیله جدید را آزمایش می‌کنیم و روزهای اول علاقه زیادی به استفاده منظم از آن داریم و بدون شک در آن روزها بهداشت دهان و دندان‌هایمان بسیار بهتر رعایت خواهد شد. چون خود این مسواک‌ها حرکت‌های گوناگونی را به صورت خودکار روی سطح دندان‌ها انجام می‌دهند، به مهارت دستی کمتری برای مانوردادن در سطوح مختلف دندانی نیاز است.
حقیقت این است که فرق چندانی نمی‌کند که شما کدامیک از این مسواک‌ها را انتخاب می‌کنید و چه مقدار پول می‌پردازید. گرچه اگر شما به سراغ انواع معتبرتر و استاندارد بروید، از آسیب‌هایی که ممکن است مسواک‌های برقی غیر استاندارد به لثه‌ها و دندان‌هایتان برساند در امان بمانید ولی آنچه خیلی بیش از خرید مسواک برقی اهمیت دارد، روش مسواک زدن دندان‌هایتان است.
شما اگر روش درست مسواک زدن دندان‌هایتان را از دندان‌پزشکتان یاد بگیرید دیگر چندان فرقی نمی‌کند با یک مسواک دستی مسواک می‌زنید و یا از یکی از مدل‌های مسواک برقی استفاده می‌کنید.

● راهنمای استفاده از مسواک برقی
۱) قبل از استفاده از مسواک برقی جدیدی که خریداری کرده‌اید، بروشور آن را به دقت بخوانید. در این راهنمای مصرف نوشته شده است که شما از چه روشی باید استفاده کنید تا بهترین استفاده را از آن مسواک برقی ببرید و بدون آسیب به لثه و دندان‌هایتان به مؤثرترین صورت ممکن دندانهایتان را مسواک بزنید.
۲) کارکردن با مسواک برقی اندکی متفاوت از مسواک دستی است. شما در کارکردن با مسواک برقی دیگر چندان نیاز نیست که حرکت‌های زیادی با انگشتانتان بر روی سر مسواک انجام دهید. بلکه مسواک را به آرامی بر روی سطوح دندان‌ها حرکت دهید تا موهای مسواک که با نیروی موتور به الگوی متفاوت حرکت می‌کنند، دندان‌ها را پلاک میکروبی پاک کنند.
۳) از نیروی زیادی هنگام استفاده از مسواک برقی بر روی دندان‌ها و لثه‌هایتان وارد نکنید. این کار باعث نخواهد شد دندان‌هایتان بهتر تمییز شوند فقط موجب آسیب لثه خواهد شد. فقط وارد کردن یک نیروی علایم کافی است.

مديريت هزينه

پيشرفت سريع و شگرفت فناوري همراه با افزايش روز افزون رقابت در بازارهاي جهان ، مديران واحدهاي اقتصادي را ناگريز از توليد محصولاتي با كيفيت بالا ، ارائه خدمات مطلوب به مشتريان و در عين حال با كمترين بهاي تمام شده كرده است . اين انتظارات ، الزامات بيشتري را از لحاظ تامين اطلاعات مورد نياز ،براي سيستم  حسابداري ايجاب مي كند .بسياري از واحدهاي اقتصادي بتدريج از ديدگاههاي حسابداري بهاي تمام شده سنتي فاصله مي گيرند و به ايجاد سيستم مديريت هزينه (COST  MANAGEMENT SYSTEM) تمايل نشان مي دهند . سيستم مديريت هزينه نوعي سيستم برنامه ريزي و كنترل است كه هدفهاي زير را دنبال مي كند :

       1.اندازه گيري بهاي تمام شده منابعي كه در راه انجام فعاليتهاي اصلي واحد اقتصادي مورد استفاده قرار گيرد ؛

       2.تشخيص و حذف اقلامي از هزينه كه ارزش افزوده  ايجاد نمي كنند ؛

       3.تعيين كارايي و اثر بخشي فعاليتهاي اصلي انجام شده در واحدهاي اقتصادي ؛

       4.تشخيص و ارزيابي فعاليتهاي جديدي كه مي تواند عملكرد آينده سازمان را بهبود بخشد .
     5.تاكيد سيستم مديريت هزينه بر فعاليتهاي بنگاه اقتصادي است . اين تاكيد براي دستيابي به هدف توليد محصولات و خدمات با كيفيت ،با حداقل بهاي تمام شده ، حائز اهميت بسيار است . در اين سيستم ، هزينه  فعاليتهاي عمده بنگاه اقتصادي به كالاها و خدمات توليدي با توجه به نحوه استفاده از فعاليتها در توليد اين كالاها و خدمات تخصيص مي يابد.

هدفهاي سازماني مديران بسيار متنوع است . برخي  از هدفها كه به طور مكرر مورد تاكيد قرار گرفته اند عبارتند از :

        ·سود آوري ؛

        ·رشد ؛

        ·خودكفايي مالي ؛

        ·حداقل كردن بهاي تمام شده ؛

        ·تنوع بازار ؛

        ·كيفيت محصولات ؛

        ·مسئوليتهاي زيست محيطي ؛

        ·خدمات اجتماعي ؛

وظيفه مديريت حصول اطمينان از دستيابي به هدفهاي تعيين شده ،صرفنظر از اين هدفهاست . در كوششهايي كه به منظور دستيابي به هدفهاي فوق صورت مي گيريد ، معمولاًمديران با چهار نوع فعاليت اصلي درگير مي شوند :

       1.          تصميم گيري

       2.         برنامه ريزي

       3.         رهبري فعاليتهاي عملياتي

       4.         كنترل

براي انجام هر يك از فعاليتهاي چهار گانه ،مديريت نيازمند اطلاعات است ،اين اطلاعات مي تواند از منابع مختلفي نظير اقتصاددانان ،متخصصان مالي ، كاركنان فروش و بازاريابي ، كاركنان توليد و حسابداري به دست آيد .

تحولات چند سال گذشته شامل آزاد سازي اقتصاد ،رونق مجدد بورس اوراق بهادار و نزديك شدن نرخ بهره به سطح نرخ تعادلي ،باعث گرديده كه مباحث مختلف مديريت هزينه و كارايي بازار و بررسي آثار مالي تحولات اقتصادي بر بازارهاي مالي و بورس اوراق بهادار و چگونگي تاثيرآنها بر ارزش و قيمت گذاري سهام مورد توجه قرار گيرد و زيرا در صورت كارابودن بازار سرمايه است كه قيمت اوراق بهادار عادلانه تعيين مي شود و تخصيص سرمايه كه مهمترين اركان توليد و توسعه اقصادي است به صورتي مطلوب و موثر انجام مي گيرد

يكي از پيامدهاي رشد و توسعه ،ظهور پيوند اقتصاد با اخلاق و تاثير متقابل مسائل اقتصادي و اخلاقي و ارزشهاي اجتماعي بر يكديگر است بدين ترتيب ،مديريت بنگاههاي اقتصادي ديگر صرفاً افزايش سود آوري يا توليد كالا را تنها هدف خويش ندانسته ،بلكه موضوعهايي همچون پرداخت حقوق عادلانه به كاركنان ،رعايت كيفيت و بهاي توليدات ،آلودگي محيط زيست و ساير مسائل اخلاقي را نيز بايد رعايت كنند . بنابر اين ،واحدهاي اقتصادي به  جاي داشتن عملكرد صرفاًاقتصادي ،به صورت نهادهاي چند منظوره در آمده اند و بايستي با اين ويژگيها در بازارها ي سرمايه گذاري داخلي و خارجي شركت جويند و مطابق با ضوابط بازار به فعاليتهاي خود ادامه دهند ،زيرا روند تغيير قيمت و الگوي رفتاري بازار تصادفي و غير قيمت و الگوي رفتاري بازار تصادفي و غير منظم است RANDOM WALK ) )به عبارت ديگر ،بازار حافظه ندارد ،و از قيمتهاي ديروز در مورد فردا نمي توان نتيجه گيري خاصي كرد .

در بازارهاي كاري سرمايه ،مديران رقابتي و كار آفرين مي توانند با بهره گيري از عوامل متعدد بازار ،بازار سازي كنند .زيرا در دنياي رقابتي ،تعداد زيادي معامله گرد و دركنار آن تعداد زيادي دلال و كارگزار و واسطه متخصص خريد و فروش سهام وجود دارد ،كه از پختگي لازم برخوردارند و تاثير اطلاعات بر قيمت سهام را مي دانند . آنان همواره سعي بر آن دارند كه بازار به صورت دو طرفه عمل كند و در آن به طور مستمر عده اي خريدار و عده اي  فروشنده باشند و ركود و كسادي مفرط بر بازار حاكم نگردد.از وظايف اساسي و مهم بازارهاي سرمايه ،تامين مالي شركتها و بنگاههاي اقتصادي است .

بازار سرمايه بايد اين قابليت و ويژگي را داشته باشد كه بتواند  سرمايه شركتها و واحدهاي اقتصادي نيازمند را تامين كند .

تخصيص هنگامي بهينه است كه بيشترين بخش سرمايه متوجه سودآورترين فعاليتها شود .پس تخصيص سرمايه هنگامي درست انجام مي شود كه شركتهايي كه فرصتهاي سرمايه گذاري بهتر دارند ،سرمايه مورد نياز خود را تامين كنند ،و آن بخش از اقتصاد كه بازدهي كنمتري دارد با محدوديت روبرو شود . اگر توزيع اعتبارات در جامعه ،وابسته به درج اعتبار افراد  توازي خطر - بازده طرحهاي سرمايه گذاري و ظرفيتهاي وام گيري و وام دهي واحدها باشد . روشن است كه سرمايه محدود كشورها به طور بهينه تخصيص مي يابد و به پروژه هاي سود آور و مفيد سرمايه لازم اختصاص داده مي شود . در غير اينصورت كارايي مديريت هزينه و بازار سرمايه نامتجانس خواهد بودو نمي توانند در خدمت رشد و توسعه اقتصادي قرار گيرند .

دلايل هزينه اضافي طرحها :
بحث عمده اي كه در مهندسي ارزش  مطرح است چگونگي كاهش هزينه هاي سر بار و گاه
بي مورد و اضافي طرحهاست . چرا كه اين قبيل هزينه ها باعث توجيه ناپذيري مجازي طرح شده و اغلب كارفرما و طراح را سر در گم و از اجراي طرح منصرف مي كند .

براي نيل به اين هدف بزرگ به نظر مي رسد به عنوان پايه و مقدمات كار ،بايد دلايل افزايش هزينه ها بررسي و تفكيك شده و پس از شناخت كامل و طبقه بندي و پردازش در پي چاره جويي بر آييم .

در اين راستا اين مقاله سعي كرده برخي از اين دلايل را كه در اكثر طرحها مشترك هستند استخراج و به ترتيب ذيل معرفي و تحت نقد اجمالي قرار دهد .

الف - ضعف اطلاعاتي  :

 اطلاعات مبناي تفكر است و در صورت ضعف اطلاعاتي ، هزينه هاي غير ضروري افزايش يافته و تفكر مطالعاتي ،اجرايي و حتي مباني سرمايه گذاري ضعف خواهد داشت ، در اين حالت سرمايه گذار و يا طراح  و حتي مجري نخواهد توانست اهداف و روشهاي وابسته با آن را به درستي تشخيص داده و در انتخاب دچار سر در گمي خاصي خواهد شد . لذا ،طرح    متحمل هزينه هاي اضافي مي گردد.

 

ب - ضعف ايده پردازي :

بيشتر سازمانهاي مجري در كشور از خالقيت و ايده پردازي  آن چنان كه بايد حمايت جدي به عمل نمي آورند . لذا اين عدم اجراي مهندسي همزمان در سازمانها ي مذكور مي تواند هزينه وقتي طرحها را افزايش دهد . به عبارت ديگر ، اضافي مسايل با نگاهي همه جانبه پردازش نشوند طبيعي است تبعات گرانباري مي تواند داشته باشد . كه يكي از آنها به خطر افتادن   امنيت سرمايه گذاري و در نتيجه آن عدم اجاري پروژه هاي مرتبط است .

پ- شرايط اضطراري در طرح :

 مديريت در كشور ما در بسياري از موارد مديريت دقيقه نود است يعني سالها فرصت از دست مي رود و هيچ نظري ارائه نمي شود و در همان لحظه نهايي  پروژه اي در حال تكميل و شروع بهره برداري است مواردي كه قبلاً پيشگيري نشده اند حادث مي گردد و نظرات مديريتي اعمال
 مي شود . اين عدم وجود نگرش پيشگيري كننده ،مديريتها را متزلزل مي كند . تزلزل مديريت باعث افزايش روند كار شده و هزينه ها به صورت تصاعدي افزايش مي يابد .

ت - اعتقادات صادقانه و غلط طراحان :

اغلب مهندسان مشاور و طراحان روي ايده هاي خود پافشاري مي كنند . اين ايده ها اكثراً بر پايه اصول تاريخ گذشته و آنچه كه سالها قبل در دانشگاهها تدريس مي شده است پردازش شده است لذا امروزه مي توان آنها را غلط ناميد . به عنوان مثال پافشاري روي اين نظريه كه مثلاً سدهاي خاكي در تمامي حالات ممكن بهتر از سدهاي RCC  است يا اينكه اسكلت بتني در برابر زلزله مقاوم تر از اسكلت فلزي است يا هر اعتقاد كلي و نه موردي كه طي يك تحقيق مي تواند متزلزل شود يا مشمول مرور زمان گردد باعث افزايش اشتباهات طراحي و ازدياد قيمتهاي تمام شده خواهد بود .

ث - عادت و طرز تلقي ها :

 عادت به يك روش خاص اجرا ، يا عادت به يك نرم افزار خاص در طراحي يا به يك فرمول تجربي كه تحت شرايط خاص به دست آمده و تعميم دادن قضايا و عملكردهايي مثل آن مي تواند خطرات افزايش مبالغ را به همراه داشته  باشد . چرا كه طبق آخرين اخبار منتشره دانش بشري هر 75 روز دو برابر مي شود لذا بديهي است  استفاده از تلرانس ها و ضرايب اطمينان بالا مردود است.

ج - تغيير در نيازها :

 گاه پيش مي آيد در مراحل نهايي اجرا اطلاعت اوليه تغيير مي يابند يا خواسته ها و اهداف كارفرما يا سرمايه گذار دچار دگرگوني مي شود كه اين امر باعث دوباره كاريها و تجديد نظرهاي عمده و جزيي شده و در نتيجه هزينه ها بالا مي رود .

چ - فقدان ارتباطات و همكاري طرفين :

وقتي ارتباطات شفاف نباشد مكاتبات افزايش مي يابد و اين  خود باعث افزايش زمانهاي تلف شده مي گردد كه اين  موضوع سر بار هزينه خواهد داشت . جهت پيشگيري از اين حالت لازم  است تمامي اصول ،روشها  و منشهاي مديريتهاي سنتي كنار گذاشته شده و مديريت مشاركتي جايگزين همه آنها گردد.

 

 

ح - استانداردهاي طرح:

اهميت تدوين استاندارد و نقشه هاي تيپ و مشخصات فني و نقش برجسته آن در يك پروسه عقلاني و مبتني بر قوانين فاقد تبصره و استثناها بر هيچ كس پوشيده نيست .

بنابر اين ، وجود دفترچه هاي حاوي مشخصات مورد قبول در هر زمينه  باعث حذف و كاهش برخي هزينه هاي زايد خواهد  شد .

چاه پیمایی و تاریخچه آن

گروه علمی تحقیقاتی نفت تایمز:

مقدمه
اولین نمودار الکتریکی در سال ۱۳۰۶ ( ۱۹۲۷ ) در یکی از چاه های میدان نفتی pechelbronn در Alsace از استان های شمال غربی فرانسه ثبت شد و تنها شامل یک نمودار مقاومت مخصوص الکتریکی بود و برای ثبت آن از متد station استفاده گردید . با این روش، دستگاه اندازه گیری که سئند نامیده میشود،در مقابل لایه های مورد نظر در چاه توقف میکرد و مقاومت اندازه گیری شده نیز با دست رسم میشد.بعد از آن سال در سال ۱۳۰۸(۱۹۲۹) اولین نمودارهای مقاومت مخصوص برای مقاصد اقتصادی در ونزوئلا،ایالت متحده امریکا و روسیه مورد اتفاده قرار گرفت . سودمندی این نمودار در تطابق لایه ها وتشخیص لایه های ئیدروکربن دار در صنعت نفت مورد توجه قرار گرفت.

در سال ۱۳۱۰(۱۹۳۱) نمودار پتانسیل خودزاد(SP) نیز به نمودار مقاومت مخصوص افزوده شد و در همان سال برادران پمومبرژه (مارسل و کنراد) روش ثبت مداوم را تکمیل و اولین بات قلمی را نیز توسعه دادند.بعد از سال ۱۳۲۸(۱۹۴۹) نمودار نوترون به صورت یک تعیین کننده تخلخل مورد توجه واقع گردید و در سال ۱۳۴۱(۱۹۶۲) نمودار SNP و در سال ۱۳۴۹(۱۹۷۰) دستگاه نوتونی و به دنبال آن دستگاه دوگانه نوترون ابداع و به بازا ارائه شد.

شرکتهای سرویس دهنده،در جوار توسعه دستگاهها،اقدام به تاسیس مرکز تحقیقاتی وسیعی نیز نموده و بخش زیادی از درآمده خود را به آنها اختصاص دادهاند.در این مراکز برای تفسیر نمودارها و نحوه ارائه علمی تر و دقیقتر نتایج بشدت فعالیت میگردد و در این راه به قدری پیشرفت نموده اند که چاه پیمایی(well logging) بصورت یکی از دروس دانشگاهی درآمده و هم اکنون در بعضی از رشته های مهندسی دانشگاه های ایران و دانشگاه های اروپائی و امریکائی تدریس میگردد. نقش نمودارگیری از چاه ها در صنعت نفت بحدی است که بصورت چشم انسان عمل مینماید و میتوان گفت که ارزیابی دقیق مخازن،تعیین وضعیت لایه ها در اعماق زمین،وضعیت سیمان در پشت لوله جداری و ده ها مورد دیگر بدون استفاده از این نوع نمودارها تقریبا غیر ممکن است.
نیاز صنعت نفت برای مشخص کردن مخازن ئیدروکربن دار:
روش های زمین شناسی سطحی برای تعیین ساختارهایی که احتمال وجود سیال در آن باشد کمک مینماید ولی قادر به پیش بینی وجود ئیدروکربن در آن نیست. در حال حاضر برای تعیین دقیق وجود ئیدروکربن در طبقات،راه حل دیگری به غیر از حفاری وجود ندارد. ارزیابی سازندهای زیرزمینی است. این متدها را میتوان به ۴ دسته زیر تقسیم کرد:

۱- نمودارهای عملیات حفاری که عبارتند از : a. نمودارهای گل نگاری b. اندازه گیری در حین حفاری

۲- برسی مغزه

۳- نمودارهای چاه پیمایی که عبارتند از: a. نمودارهای الکتریکی b. نمودارهای صوتی c. نمودارهای رادیواکتیو d. نمودارهای الکترومغناطیس

۴- آرمایشهای تولیدی

واضح است که انجام تمام روشهای فوق در بک چاه ضرورتی ندارد. اهداف اولیه ارزیابی مخازن عبارت اند از:

۱ - تعیین مخازن
۲ - تخمین میزان کل ئیدروکربن در مخزن
۳ - تخمین میزان ئیدروکربن قابل برداشت

در ضمن،کسب هر گونه اطلاعات اضافی معمولا به عنوان اطلاعات تکمیلی مورد توجه قرار میگیرد.مقدار کل نفت موجود در مخزن را میتوان از رابطه زیر بر اساس بشکه محاسبه کرد:

N=7758φ.h .a(1-sw)

که در آن:
N= نفت اولیه موجود در مخزن بر حسب بشکه
φ= تخلخل موثر بر حسب درصد
Sw= اشباع آب اولیه بر حسب درصد
h= ضخامت مفید فاصله تولید نفت بر حسب فوت
A= وسعت مخزن بر حسب ایکر

برای به دست آوردن ذخیره واقعی نفت در مخازن بر اساس بشکه،عدد مزبور بر ضریب حجمی نفت سازند(Bo) که اندازه آن قدری از واحد بیشتر است تقسیم میگردد و به این ترتیب تغییراتی که علت انقباض نفت در هنگام خروج از چاه بوجود می آید بخصوص در مواردی که با گاز همراه باشد تصحیح گردد.

ذخیره گاز را نیز میتوان از فرمول زیر بر اساس فوت مکعب محاسبه میشود:

G=43560 .φ . h . a(1-Sw)

نمودارگیری در چاههای بدون لوله جداری(باز):

قبل از اینکه لوله جداری نصب گردد چاه برای یک سری عملیات به نام نمودارگیری آماده میشود. هدف از نمودارگیری کسب اطلاعاتی است که لعدا توسط روشهای کامپیوتری تفسیر میگردد.معمولا این دسته از نمودارها پس از نصب لوله جداری قابل تکرار نیستند و لذا باید کهاز کیفیت بسیار مطلوبی برخوردار باشند تا ارزیابی دقیقتری از سازند ارائه نمایند. بعد از جمع آوری یک سری اطلاعات ، بعضی از تفاسیر باید در سر انجام پذیرد که شامل تفسیر بتوسط دست و کامپیوتر میباشد. بعضی از تفاسیر کامپیوتری برای مطالعات مفصل تر باید در مراکز تفسیر نمودارها واقع در مراکز مناطق عملیاتی انجام گیرد.

تفسیر نمودارهای چاه پیمایی:

فرآوری اطلاعات عبارت است از کسب اطلاعات لازم از نمودارهای خام که برای محاسبه مخازن ئیدروکربن دار لازم است. برای این منظور دو روش مقدماتی معمول است:

۱- توسط دست با روش نگاه سریع و روشهای ماسه سنگهای شیلی

۲- توسط کامپیوتر در سر چاه و یا در یک مرکز تفسیر نمودارها واقع در مراکز مناطق عملیاتی

بتوسط کامپیوتر میتوان فرآوری اطلاعات را بنحو بسیار مطلوبی در یک یا چند چاه انجام داد. بعلاوه فرآوری لرزه نگاری در چاه، فرآوری موجی، فرآوری اطلاعات تولیدی، وضعیت چاه، مدل سازی چاه، تهیه نقشه و غیره و … نیز امکان پذیر است.

مفاهیم بنیادی مورد استفاده در ارزیابی نمودارها:

۱- محیط نمودارگیری: در ابتدا به اختصار، پتانسیل تولید یک چاه در حین حفاری مورد بررسی قرار میگیرد. در واقع گل حفاری ئیدروکربن را در داخل دیواره چاه(درون سازند) به عقب رانده و از فوران آن به سطح زمین جلوگیری مینماید. از بررسی خرده سنگهائی که از چاه بالا میآید میتوان نوع سنگ حفاری شده را تشخیص داد و امکان دارد که همراه آن نیز آثاری از ئیدروکربن مشاهده گردد. ام نمیتوان هیچگونه اطلاعاتی در مورد میزان نفت و گاز بدست آورد.

نمودارهای چاه پیمایی اطلاعات ضروری را برای ارزیابی کمی ئیدروکربن و همچنین نوع سنگ و خصوصات سیال درون سازند در اختیار قرار میدهد. چاه پیمایی از نقطه نظر تصمیم گیری، بخش مهمی از مراحل حفاری و تکمیل چاه محسوب میگردد. کسب اطلاعات دقیق و کامل از نمودارها امری ضروری است. مخارج نمودارگیری کلا حدود ۵% کل مخارج یک چاه تکمیل شده را به خود اختصاص میدهد و بنابراین در مقایسه با اطلاعاتی که میتوان از آن بدست آورد، بسیار ناچیز خواهد بود.

چاه: چاهی برای نمودارگیری آماده میگردد ممکن است که دارای خصوصیات زیر باشد:

- عمق چاه : که میتواند از حدود ۳۰۰ تا ۸۰۰۰ متر نماید(به استثنائ بعضی از چاه های عمیقتر)

- قطر چاه: که میتواندبین ۵ تا ۱۷ اینچ متغیر یاشد.

- انحراف چاه: از حالت قائم که در خشکی معمولا چند درجه است اما در دریا بین ۲۰ تا ۷۰ درجه متغیر است و اخیرا نیز حفاری های افقی در بسیاری از جاه ها معمول گردیده است.

- درجه حرارت ته چاه: که میتواند بین ۱۰۰ تا ۴۰۰ درجه فارنهایت متغییر باشد.

- شوری گل حفاری: بین ۱۰۰۰ تا حدود ۳۰۰۰۰۰ppm آگاهی مواقع بجای گل آب پایه .از گل نفت پایه استفاده میشود.

- ورن مخصوص گل : که میتواند بین ۹ تا ۱۷ پوند بر گالن تغییر نماید.

- فشار ته چاه : که میتواند بین ۵۰۰ تا ۲۰۰۰۰ psi باشد.

- پوششی از اندود گل : بر روی تمام سازندهای قابل نفوذ که میتواند از ۰/۱ اینچ تا ۱ اینچ تغییر نماید.

- ناحیه نفوذی : از چند اینچ تا چند فوت از دیواره چاه بوجود می آید و در آن بسیاری از سیالات اصلی درون حفرات توسط گل حفاری جابجا گردد.

لازم به ذکر است که گاهی مواقع در اثر حفاری شرائط پیچیده تری بوجود می آید که کسب اطلاعات دقیق از سازند را با مشکل روبرو میسازد.

۲- روش نمودارگیری : گروه نمودارگیری بر اساس یک برنامه منظم و همیشگی، کامیون حامل نمودارگیری را با چاه در یک ردیف قرار داده و کابل نمودارگیری را از روی قرقره های مخصوص عبور میدهند و سپس ابزارهای نمودارگیری را به آن وصل میکنند. مهندس عملیات درجه بندی لازم را در سطح زمین انجام میدهد و مجموعه نمودارگیری را با سرعتی که ایمنی آنها را تضمین نماید به ته چاه میراند. آنگاه درجه بندی ته چاه را مجددا انجام و پس از مرتب کردن مقیاس های ثبت نمودار ، دستگاه را به آهستگی بالا میآورد . سرعت نمودارگیری بر اساس نوع نمودار بین ۱۸۰۰ تا ۶۰۰۰ فوت در ساعت ( تقریبا ۵۵۰ تا ۱۸۳۰ متر در ساعت) ثابت نگاه داشته شود. معمولا قطر سوند نمودارگیری ۲۵/۸ اینچ و طول آنها ۶ تا ۱۵ متر است و گاهی چندین دستگاه پشت سر هم بسته میگردد.

نمودارهای چاه پیمایی :

۱- تعریف نمودار : یک نمودار چاه پیمایی گرافی ات در مقابل عمق که پارامترها و یا کمیت های فیزیکی اندازه گیری شده در یک چاه و یا پارامترهای مشتق شده از آنها را بصورت منحنی عرضه میکند. پارهای از اندازه گیری های دیگر از قبیل میزان فشار روی کابل نیز میتواند بصورت منحنی به مجموعه اضافه گردد. تقریبا تمام نمودارهای مدرن مجموعه ای از چندین نمودار است.

۲- انواع نمودار : اساسا سه نوع نمودار وجود دارد که کاربرد بیشتری دارند:

الف) نمودارهای Acquisition : این نمودارها در سر چاه چاپ میشوند و بر چسب بزگ (field print) بر روی آنها چسبانده میشود. اینها نمودارهای اصلی هستند و هیچ نوع تصحیحی بر روی آنها انجام نشده است.

ب) نمودارهای ارسال شده : این نمودارها که جمله (field transmitted log) بر روی آنها چسبانده شده برای مشخص کردن آنست که این نمودارها کپی مستقیمی از نمودارهای نوع اول نیستند بلکه توسط یک سیستم ماهواره ای مستقیما از سر چاه به مرکز، که امکان دارد هزاران کیلومتر دورتر باشد فرستاده شده است . در ایران از این نوع نمودار استفاده نمیشود.

ج) نمودارهای فرآوری شده : این نمودارها شامل نمودارهایی است که توسط دستگاه c.s.u تصحیح گردیده و بازخوانی میشوند.

۳- عنوان نمودار ( هدینگ) : هر نمودار عنوانی در بالای خود دارد. ضروری است عنوان نمودار ، همه اطلاعات مربوط به چاه ، نوع دستگاه ، نوع درحه بندی دستگاه مورد استفاده ، توضیح درباره مقادیر اندازهگیری شده و بالاخره مقیاس منحنی ها و نحوه رسم آنها را بطور کامل برساند.

سرعت نمودارگیری : مهمترین فاکتور در کنترل کیفیت نمودارها ، بررسی سرعت نمودارگیری بخصوص در مورد نمودارهای رادیواکتیو است. در همه نمودارها ، سرعت نمودارگیری در طول لبه تراک ۱ ثبت میشود. بدین نحو که هر فاصله عمقی که توسط دستگاه نمودارگیری در یک دقیقه پیموده میشود با خط صافی که دارای بریدگی های متناوبی است و در لبه کناری نمودار قرار دارد مشخص میگردد. سرعت در هر نقطه را میتوان با ضرب کردن طول آن خط صاف در عدد ۶۰(یک دقیقه) بر حسب فوت یا متر بر ساعت بدست آورد . سرعت نمودارگیری متداول بر حسب دستگاههای مختلف بین ۹۰۰ تا ۳۶۰۰ فوت در ساعت و در فصول بعد توضیح بیشتری داده خواهد شد.

مقیاس منحنی ها : مقیاس منحنی ها در عنوان ( هدینگ) هر نموداری مستقیما در واحدهای مهندسی نمودار گیری مشخص میشود. بعضی از مقادیر ، نسبت اعداد یا عددهای اعشاری هستند و در یک چنین حالتی واحدی برای آن در نظر گرفته نمیشود.

نمودارهای تخلخل :
امروزه سه نوع دستگاه اندازه گیری تخلخل صوتی ، جرم مخصوص و نوترون وجود دارد. نامگذاری آنها مربوط به نحوه کار و اثر فیزیکی است که توسط دستگاه ها اندازه گیری میشود و از اینرو به آنها تخلخل صوتی ، تخلخل جرم مخصوص و تخلخل نوترون گفته میشود . ذکر این مطلب لازم است که امکان دارد این تخلخل ها دقیقا معادل همدیگر و یا معادل تخلخل واقعی نباشند ، بدین علت که این وسائل مستقیما تخلخل را اندازه نمیگیرند و در واقع بعضی از فعل النفعات فیزیکی بوجود آمده در چاه محاسبه و سچس به تخلخل تبدیل میگردد . ولی در هر صورت تخلخل اندازهگیری شده بتوسط این دستگاه ها در مقایسه با تخلخل حقیقی سنگ ( اندازه گیری مغزه ها ) دارای حدود ۹۵-۹۸ درصد میباشد.

میثم فارسی/

كاليبراسيون چيست؟

كاليبراسيون چيست؟ مقدمه:

حضوردربازارهاي رقابتي فشرده در جهان امروز،صنعتگران را برآن داشته است تا بيش از گذشته به کيفيت محصولات خودتوجه نمايند.کشورهاي در حال توسعه نيز که تمايل به رشد صنعتي دارنداز اين قاعده مستثني نيستند.

عوامل متعددي برکيفيت يک محصول تاثير مي گذارند که در اينجا مي توان از دانش فني،مواد اوليه،نيروي انساني،تکنولوژي و ماشين آلات و...نام برد.يکي ديگرازاين عوامل موثر،ابزار- هاي اندازه گيري هستند که وظيفه محک زدن کيفيت محصول را باتوجه به استانداردها بر عهده دارند.

براي حصول اطمينان از کيفيت يک محصول، بايد ابزارها از صحت ودقت عملکرد لازم برخوردارباشند ؛و به همين منظورمفهوم کاليبره کردن ابزارهاي اندازه گيري مطرح مي گردد.

شناخت اهميت کاليبراسيون براي تجهيزات اندازه گيري مستقر در کارخانجات وصنايع يکي از مسايل مهمي بود که با آغازاستقرار استانداردهاي سري 9000 در کارخانجات ايران مورد توجه قرار گرفت .

در اين ميان در بعضي از مراکز موجود به علت عدم آگاهي مشاوران يا مسئولين مربوطه حتي الزامات اوليه کاليبراسيون اعم از دانش فني ،تجهيزات مناسب ،قابليت رديابي و ...رعايت نمي شود.حتي از گواهي نامه هاي کاليبراسيون صادره عليرغم هزينه هايي که در بر دارد نيز اطلاعات لازم جهت استفاده در سيستم اخذ نمي شود.بنابراين به نظر مي رسد که درک صحيح و کامل از مفهوم کاليبراسيون، واجراي درست آن، در بهينه سازي سيستم اندازه گيري و نيز در جلو گيري از هزينه هاي اضافي کمک شاياني مي کند .

 

 

کاليبراسيون چيست ؟

تعاريف متعددي براي کاليبراسيون ارائه شده است. دراستاندارد ملي ايران در بخش "واژه ها واصطلاحات پايه و عمومي اندازه شناسي" کاليبراسيون چنين تعريف شده است :

مقايسه ابزار دقيق با يک مرجع استاندارد آزمايشگاهي در شرايط استاندارد ، جهت اطمينان از دقت و سلامت آن و تعيين ميزان خطاي اين وسيله نسبت به آن استاندارد وتنظيم آن در مقايسه با استاندارد .

تعريف ديگري که ميتوان ارائه داد اين است که :

کاليبراسيون مقايسه دو سيستم يا وسيله اندازه گيري است(يکي باعدم قطعيت معلوم وديگري با عدم قطعيت نامعلوم)به منظورمحاسبه عدم قطعيت وسيله اي که عدم قطعيت آن نامعلوم است.

تعريف ديگري که در ايزو 10012 آمده است کاليبره کردن را چنين معرفي كرده است: مجموعه اي ازعمليات که تحت شرايط مشخصي برقرار مي شود و رابطه ي بين مقادير نشان داده شده توسط وسيله اندازه گيري و مقادير متناظر آن کميت توسط استاندارد مرجع را مشخص مي نمايد.

معمولا کاليبراسيون اوليه دستگاه آزمون و اندازه گيري (TME) در مرحله ي ساخت و توليد آن انجام مي گيرد که مي تواند شامل اين مراحل باشد : درجه بندي دستگاه ، تنظيم مدارات الکتريکي موجود روي وسيله مانند تنظيم نشان دهنده هاي ديجيتالي،تخمين عدم قطعيت و پايداري دستگاه .

پس از اين مراحل وسيله اندازه گيري با توجه به طول عمر آن مورد استفاده قرار مي گيرد. کاليبراسون مجدد جهت اطمينان از عملکرد صحيح دستگاه ها و کنترل کيفيت اجزاي آنها مورد نياز است. بنابراين با کاليبراسيون مجدد مي توان عوامل و اجزايي از دستگاه را که کيفيت خود را از دست داده است، شناسايي کرد .

علت کاليبراسيون:

کاليبراسيون اوليه وسيله اندازه گيري چگونگي کارايي مورد ادعاي سازنده را به مشتري نشان مي دهد .پارامتر هايي که توسط دستگاه اندازه گيري مي شود به استاندارد هاي اندازه گيري قابل رديابي ارجاع داده مي شود که اگر چنين نباشد اطميناني به آنها نمي توان داشت.

کاليبراسيون مجدد به خاطر کنترل و نگهداري فرايند هاي اندازه گيري که با وسيله ي اندازه گيري انجام مي شود لازم است . معمولا عدم قطعيت وسيله نسبت به زمان و با استفاده هاي مکرر از آن افزايش مي يابد . شناسايي رشد تدريجي عدم قطعيت و افزايش آن به راحتي توسط کاربران امکان پذيرنيست . آنچه که در اندازه گيري بسيار ضروري است قابليت رديابي است . برقراري قابليت رديابي که با کاليبراسيون امکان پذير مي شود در کنترل سيستم اندازه گيري و تجارت بين المللي ضروري مي باشد . قابليت رد يابي عبارت است از : قابليت ارتباط مقدار يک استاندارد يا نتيجه ي يک اندازه گيري با مرجع هاي ملي و بين المللي، از طريق زنجيره ي پيوسته ي مقايسه ها که همگي عدم قطعيتي معين دارند که به صورت ملي يا بين المللي تعيين يا مشخص مي شوند .

از ملزومات هر تحقيقات ،طراحي فعاليت هاي توليدي ،آزمون هاي نهايي و کاليبراسيون توليدات و تجهيزات قبل از تحويل مي باشد . همچنين کاليبراسيون قابل رديابي ،حصول اطمينان از عدم قطعيت اندازه گيري در يک بخش از فرايند را که بر بخش هاي ديگر فرايند تاثير گذار است امکان پذير مي سازد.

اعتبار اندازه گيري ها مربوط به تحقيقات بستگي به درستي برآورد پديده هاي تحت مطالعه و عدم قطعيت هاي به دست آمده دارد. کاليبراسيون وسيله هايي که در تحقيقات مورد استفاده قرار مي گيرند، عدم قطعيت و کنترل رشد عدم قطعيت را مشخص مي نمايد و به محقق کمک مي کند که به نتايج حاصل از تحقيقات خود اطمينان داشته باشد؛ که اين نتايج ناشي از تغييرات واقعي پديده هاست؛ نه ناشي از عدم درستي در تخمين عدم قطعيت هاي اندازه گيري.

زمان کاليبراسيون:

تعيين زمان کاليبراسيون يکي از تصميمات مهم و قابل توجه است که البته به نظر برخي منجر به اتلاف وقت و پول مي گردد. عدم قطعيت هاي اندازه گيري سبب اتخاذ تصميمات نادرستي مي شود که اين تصميمات نادرست، ناشي از نتايج اندازه گيري فريبنده مي باشد.

هدف، انجام کاليبراسيون مجدد در فواصل زماني بهينه است؛ به طوري که بين هزينه کاليبراسيون و هزينه هاي ناشي از عدم کاليبراسيون تعادل ايجاد شود . در حال حاضر براي تعيين فواصل کاليبراسيون مجدد، بيشتر به درصد درستي مورد انتظار وسيله هاي اندازه گيري توجه مي شود؛ که اين درصد را مي توان از مشخصات آن به دست آورد . بزرگي اين درصد نشانگر کم بودن شانس بروز اندازه گيري نادرست بوسيله دستگاه اندازه گيري است. برخي از کاربران اين درصد را به منظور اطمينان بيشتر از کنترل کيفيت اندازه گيري، 95 درصد و يا بيشتر انتخاب مي کنند؛ که آن هم بستگي به سياست و خط مشي کلي کيفيت در شرکت مربوطه دارد. بنابراين انتخاب اين درصد قرار دادي بوده و راحت ترين انتخاب قابل قبول 85 تا 90 درصد است . فرايند تعيين زمان کاليبراسيون از محاسبات مشکل رياضي و آماري است و نيازمند داده هاي درست و کافي در حين کاليبراسيون است .

 

مکان کاليبراسيون:

کاليبراسيون در آزمايشگاه هاي مرجع انجام مي پذيريد. کاليبراسيون مي تواند در مکاني که وسيله اندازه گيري مورد استفاده قرار مي گيرد نيز انجام شود. اين عمل از مزاياي زير برخوردار است:

1-تنش هاي ناشي از جابجايي وسيله به حداقل مي رسد

2- کاليبراسيون ساده تر و ارزان تر تمام مي شود چون کاليبراسيون فقط در نقاط مورد نظر كاربران انجام مي شود

3-کاربران مي توانند از حفاظت دستگاههاي خود مطمئن باشند

4- کاليبراسيون در کوتاه ترين زمان خود انجام مي گيرد و در عملکرد دستگاه انقطاعي پيش نمي آيد

از معايب اين عمل مي توان به موارد زير اشاره کرد:

1-تغييرات شرايط محيطي روي دستگاه هاي مرجع ممکن است تاثير گذار باشد

2-ابعاد دستگاه هاي مرجع ممکن است مشکل ايجاد کند

3- کاليبراسيون در محل، هزينه هاي اضافي دربر دارد

 

چگونگي کاليبراسيون:

کيفيت و هزينه کاليبراسيون بستگي به روش کاليبراسيون و تعداد نقاط مورد بررسي دارد. هزينه کاليبراسيون از عوامل مهم و تعيين کننده در انجام آن مي باشد . در روش هاي مختلف کاليبراسيون هزينه ها متغير است؛ بنابر اين لازم است توضيحات بيشتري درباره انواع روش هاي کاليبراسيون ارائه شود. سيستم هاي کاليبراسيون را مي توان به چهار گروه زير تقسيم کرد :

1-کاليبراسيون جهت بازرسي و تصحيح

باتوجه به نتايج حاصل از بازرسي ،تصحيح اعمال مي شود. تا وقتي که خطا در حدود قابل قبول سيستم اندازه گيري باشد، نيازي به تصحيح نيست و از وسيله ي اندازه گيري مي توان استفاده کرد. اما اگر خطاي مقادير مورد اندازه گيري از حدود قابل قبول بيشتر باشد اعمال تصميمات لازم ضروري است.

2- کاليبراسيون فقط به منظور بازرسي

اگر خطاي مقادير مورد اندازه گيري که از اعمال بازرسي حاصل مي شوند در حدود تعريف شده باشد، از دستگاه اندازه گيري مي توان استفاده کرد.از آنجا يي که تصحيح ويا تعمير دستگاه اندازه گيري گران است با بازرسي هاي دوره اي تا زماني که خطاي وسيله اندازه گيري در حدود تعريف شده باشد استفاده از آن بلامانع است.چنانچه خطاها ازحدود تعريف شده تجاوز کنند وسيله اندازه گيري را بايد کنار گذاشت ويا تقليل رده وکلاس داد.

 

3-کاليبراسيون فقط به منظور تصحيح

در اين روش بازرسي انجام نمي شود اما تصميمات لازم جهت رسيدن به مفهومي معادل کاليبراسيون جديد واستفاده از وسيله اندازه گيري انجام مي شود. به عنوان مثال تصحيح نقطه صفر وسيله اندازه گيري که به صورت دوره اي انجام مي پذيرد، استفاده مجدد از آن را امکان پذير مي نمايد.چنانچه نقطه صفر تغيير کرده باشد ، با تصحيح مجدد مي توان وسيله اندازه گيري را تنظيم نمود.

4- عدم کاليبراسيون

در اين روش بدون انجام بازرسي و تصميمات لازم از دستگاه اندازه گيري استفاده مي شود . در اين حالت به دليل آنکه مقدار بعضي از خطاهاي مشخص دستگاه از حدود کنترل تعريف شده براي وسيله اندازه گيري در فرايند توليد کوچکترند، بدون انجام کاليبراسيون دوره اي از وسيله اندازه گيري استفاده مي شود .

خلاصه آنچه که گفته شد در جدول زير آمده است .

کاليبراسيون جهت

بازرسي وتصحيح کاليبراسيون فقط

به منظور بازرسي کاليبراسيون فقط

به منظور تصحيح عدم کاليبراسيون

انجام بازرسي

نتايج حاصل از

بازرسي

تصحيح وسيله

استفاده از وسيله انجام بازرسي

 

نتايج حاصل از بازرسي

 

عدم اعمال تصحيحات

 

عدم استفاده استفاده عدم بازرسي

 

اعمال تصحيحات لازم

 

استفاده از وسيله عدم بازرسي

 

عدم اعمال تصحيحات

 

استفاده از وسيله

 

وضعيت کاليبراسيون :

پس از انجام کاليبراسيون وضعيت کاليبراسيون ابزار بايد مشخص باشد . اين بدين معني است که به طريقي ابزارهايي که کاليبره شده اند را مشخص کنيم . براي اين منظور معمولا از يک برچسب کاليبراسيون استفاده مي شود .توصيه مي شود که اين برچسب با برچسبي که براي شناسايي ابزار استفاده مي شود متفاوت باشد . مواردي که بايد در وضعيت کاليبراسيون مشخص شوند عبارتند از :

1- کاليبره بودن ابزار

2- دقت و صحت واقعي ابزار

3- تاريخ انجام کاليبراسيون بعدي

4- محدوديت هاي کاربرد و استفاده از ابزار

نگهداري سوابق کاليبراسيون :

بعداز انجام کاليبراسيون سوابق کاليبراسيون بايد نگهداري شود دلايل نگهداري اين سوابق عبارتند از :

1- امکان بررسي وضعيت و تغييرات ابزار در طول زمان جهت تعيين توالي انجام کاليبراسيون و نحوه بکارگيري ابزار

2- اثبات ادعاي کاليبره بودن ابزار

سوابق کاليبراسيون بايد موارد زير را شامل شود :

• اطلاعات شناسايي دقيق ابزار مورد نظر (نوع ، نام ، شماره سريال و ... )

• نام مسئول و محل نگهداري

• تاريخي که کاليبراسيون انجام شده است

• نتيجه کاليبراسيون در قالب مقادير خوانده شده پيش از تنظيم و پس از تنظيم براي هريک از پارامترهاي مورد کاليبراسيون (اين مورد براي بررسي وضعيت و روند تغييرات ابزار ضروري است)

• تاريخ کاليبراسيون بعدي

• حدود خطاي قابل قبول

• شماره سريال استانداردهايي که براي کاليبره کردن ابزار به کار رفته اند

• شرايط محيطي در حين کاليبراسيون

• بيان مقدار خطاي احتمالي (در قالب دقت و صحت)

• جزئيات تمامي تنظيمات ، خدمات ، تعميرات و تغييراتي که انجام شده است

• نام شخصي که عمل کاليبراسيون را انجام داده است

• جزئيات هر گونه محدوديت استفاده

بررسی نشتی گاز در مخازن و لوله های نفت و گاز

گروه علمی تحقیقاتی نفت تایمز:

خطوط لوله و مخازن مواد شیمیایی که در بسیاری از موارد در آن ها مواد آلاینده ی محیط زیست، مواد آتش زا و حتی مواد سمی وجود دارد از اهمیت به سزایی در صنعت برخوردارند. بهخصوص خطوط لوله که امروز سراسر کره زمین را فراگرفتهاند.بدیهی است که وجود نشتی از این خطوط، به ویژه در مناطقی که از لحاظ زیست محیطی دارای حساسیت هستند می تواند خطرات زیادی برای موجوداتی که روی زمین زندگی می کنند فراهم آورد.از طرفی هدر رفتن بخشی از مواد ارزشمند که جزء محصولات و یا مواد اولیه ی ما هستند، از لحاظ اقتصادی نیز ناخوشایند است.به طور کلی نتایج وجود نشتی عبارتند از: آلودگی محیط زیست، ایجاد مسمومیت در انسان و دیگر موجودات زنده، انفجار، هدر رفتن مواد ارزشمند، هزینه های تمیز کردن محیط زیست، هزینه های تعمیر و تعویض خط لوله، اتلاف وقت و جرایم احتمالی قانونی.بنابراین دو عامل اقتصاد و محیط زیست انگیزه ی کافی برای رفع چنین مشکلی در ما ایجاد می کنند.

عواملی که باعث ایجاد نشتی می شوند عبارتند از:

فرسودگی و خوردگی لوله ها و مخازن، عوامل محیطی مثل سرما، یخبندان، گرما و…، همچنین خسارت های عمدی و سهوی و نیز عملیات خارج از محدوده ی طراحی که ممکن است به لوله ها و مخازن آسیب برساند.فرسودگی لوله ها و مخازن یک عامل طبیعی است، خوردگی نیز معمولاً به خاطر وجود مواد خورنده یا سیالات ساینده به وجود می آید.عوامل محیطی مثل سرما، یخبندان، گرما و… نیز از عوامل طبیعی هستند که در پدیده ی نشتی موثرند.
خسارت های عمدی معمولاً شامل عملیات خرابکارانه است که ممکن است به خاطر مسایل سیاسی و جنگ به وجود آید. خسارت های سهوی نیز ممکن است به وسیله ی برخورد اشیاء یا چیزهای دیگر و یا در اثر حفاری به وجود آید.عملیات خارج از محدوده ی طراحی نیز یکی از عوامل آسیب به لوله هاست. زیرا هر خط لوله برای محدوده ی خاصی از دما و فشار طراحی شده و اگر عملیات، در خارج از این محدوده انجام شود باعث ایجاد خرابی در خط لوله می شود.بنابراین با توجه به وسعت عواملی که می توانند نشتی را ایجاد کنند و همچنین هزینه ها و مخاطراتی که این پدیده دربر دارد، نشت یابی و جلوگیری از تداوم نشت، مساله ی بسیار مهمی است. با توجه به وسعت و گستردگی این پدیده تشخیص نشتی به طور دقیق و سریع کار بسیار مشکلی است.
امروزه سیستم های نشت یابی بسیار متنوعی ارائه شده است که هر کدام با استفاده از تکنیکی خاص سعی در یافتن دقیق و سریع این پدیده دارند. بسیاری از این سیستم ها بسیار ساده و برخی هم سیستم های پیچیده ای هستند. اما هنوز هیچ کدام از این سیستم ها نتوانسته اند به طور کامل همه ی انتظارات را برآورده کنند.این سیستم ها عبارتند از: تشخیص نشتی توسط افراد و با استفاده از حس بویایی، شنوایی، بینایی یا مشاهده ی اثراتی که مواد شیمیایی در پیرامون خود دارند یا سیستم هایی که با اضافه کردن مواد معطر کار نشت یابی راانجام می دهند یا سیستم های موازنه ی جریان، سیستم های صوتی، نصب سنسورهای پیزو الکتریک، سیستم های نمایش بخار، سیستم های نمایش کابلی، سیستم های لوله کشی دو جداره و … اما هیچ کدام از روش های فوق نمی توانند به صورت کاملاً دقیق و سریع کار نشت یابی را انجام دهند.»بررسی نشتی گاز در مخازن و لوله های نفت و گاز« عنوان پایان نامه ی کارشناسی ارشد »مهرزاد میرزانیا« دانشجوی رشته ی مهندسی شیمی (طراحی فرایند) دانشکده ی فنی مهندسی دانشگاه تربیت مدرس است که با راهنمایی دکتر محسن وفایی در مهرماه ۸۲ ارائه شده است.

این پایان نامه، در چهارفصل نشت یابی در مخازن مواد شیمیایی، تست نشتی در خط لوله های آماده به کار، نشت یابی در سیستم های خط لوله ی در حال کار و مدل سازی سیستم های خط لوله، به بررسی روش هایی پرداخته است که به صورت دقیق و سریع، کار نشت یابی را انجام می دهند.پس از فهرست و مقدمه، مطالب ارائه شده در این پایان نامه به تفکیک زیر دسته بندی شده اند.

فصل اول: نشت یابی در مخازن مواد شیمیایی

۱ - روش نشت یابی و جلوگیری از نشتی در مخازن

* روش تست استحکام
* مونیتورینگ فضای ما بین دو جداره
* روش ایجاد مانع برای جلوگیری از نشتی
* استفاده از میله ها و کابل های حساس به مایعات و گازها
* روش اندازه گیری جرمی و حجمی
* روش کنترل موجودی آماری
* روش SIR
* روش مدرج سازی اتوماتیک تانک (ATG)
* روش مدرج سازی دستی تانک (MTG)
* روش صوتی
* روش مونیتورینگ بخار
* روش مونیتورینگ آب زیر زمینی

۲ - حفاظت در برابر خوردگی

* استفاده از تانک های فایبر گلاس
* استفاده از تانک های فولادی با حفاظت آندی
* استفاده از جریان DC
* جلوگیری از سرریز کردن تانک
* انتخاب روش مناسب برای جلوگیری از نشتی در مخازن

فصل دوم: تست نشتی در خط لوله های آماده به کار

* روش تست نشتی در خط لوله های آماده به کار
* روش تست هیدرواستاتیک
* تست پنوماتیک
* ترکیب تست پنوماتیک و هیدرواستاتیک
* روش تست سرویس اولیه
* تست نشتی خلاء
* روش تست هد استاتیکی
* روش تست توسط هالوژن ها و هلیم
* حساسیت روش های تست نشتی و استانداردهای پذیرفته شده

فصل سوم: نشت یابی در سیستم های خط لوله ی در حال کار

* روش های تست نشتی در سیستم های خط لوله در حال کار

فصل چهارم: مدل سازی سیستم های خط لوله

* مدل سازی خط لوله
* سیستم SCADA
* مدل جریان ناپایدار
* روش های حل معادلات جریان ناپایدار
* نمونه هایی از مدلسازی سیستم های واقعی
* سیستم ATMOS

محقق در سومین فصل این پژوهش با عنوان »نشتیابی در سیستم های خط لوله ی در حال کار« به بررسی روش های تست نشتی در سیستم های خط لوله ی در حال کار پرداخته است.آن چه در پی می آید بخشی از فصل سوم این رساله است با اندکی دخل و تصرف:

نشتی در لوله ها خصوصاً لوله هایی که تحت فشارند یکی از مسایل بسیار مهم در مبحث نشت یابی است. حتی قسمت عمده ای از نشتی های مربوط به مخازن نیز به خاطر وجود نشتی در لوله های مربوط به مخازن است. از لحاظ آماری، خرابی و نشتی در لوله ها حدود دو برابر خرابی در تانک هاست. به علت وجود اتصال های زیاد در سیستم های خط لوله، نشتی در این سیستم ها بسیار اتفاق می افتد. این مساله در لوله های تحت فشار خیلی حادتر است. زیرا فشار باعث می شود تا مواد به صورت پیوسته و با نیروی زیادتر از سوراخ وارد محیط شوند. برای نشت یابی در خطوط لوله روش های متعددی وجود دارد. بعضی از این روش ها به طور پیوسته و بعضی به طور غیر پیوسته کار نشت یابی در لوله ها را انجام می دهند.

روش های تست نشتی در سیستم های خط لوله ی در حال کار

از ساده ترین روش های تشخیص نشتی در سیستمهای خط لوله عبارتند از:

اطلاع دادن نشتی توسط افرادی که در مجاورت خط لوله قرار دارند. این افراد از طریق حس بویایی، شنوایی، بینایی و یا مشاهده ی اثراتی که این مواد شیمیایی در پیرامون خود ایجاد می کنند، مثل تاثیر روی گیاهان یا حیوانات یا پرندگان، می توانند این پدیده را تشخیص دهند. حتی گاهی اوقات با استفاده ی بیرحمانه از حیوانات یا پرندگان حساس می توان نشتی را تشخیص داد.
راه ساده تر دیگر اضافه کردن مواد معطر به سیال است. باید در نظر داشت که ماده معطری که برای این منظور انتخاب می شود باید به راحتی قابل جداسازی باشد. این روش برای سیالاتی که بدون بو و غیرقابل اشتعال هستند روش نسبتاً موثری است مثلاً برای تشخیص نشتی گاز مونو اکسیدکربن که بی بو ولی بسیار سمی و خطرناک است.
مواد شیمیایی مثل مرکاپتان ها، تری متیل آمین و…می توانند نشتی را در سیستم تشخیص دهند. این دو روش در محیط های عاری از سکنه یا در جاهایی که بادهای شدید می وزند، نمی توانند کاربرد عملی داشته باشند.

روش دیگر استفاده از موازنه ی جریان به صورت روزانه یا ساعتی و ترجیحاً آن لاین است. یک سیستم اندازه گیری فشار خط لوله در کنار جریان سنج ها لازم است که نشان دهد گرادیان فشار نسبت به حالت بدون نشتی تغییر کرده است یا نه. این روش دو اشکال دارد، یکی این که با این روش موقعیت نشتی تشخیص داده نمی شود. دیگر این که اگر شدت جریان ها تغییر کند یعنی سیستم Steady state نباشد موازنه برای تشخیص نشتی بسیار مشکل می شود.

یکی از روش های چک کردن وجود نشتی در خطوط لوله، موازنه ی حجمی خطوط لوله است.

این روش به خصوص برای خطوط لوله ی مایعاتی که تقریباً تراکم ناپذیرند، مناسب است. در این روش تغییرات موجود در خطوط لوله از روی اختلاف بین جریان ورودی و خروجی محاسبه می شود و از روی این اختلاف، نشتی های کوچک تشخیص داده می شود.

موازنه در خط لوله به صورت زیر است.
(۳-۱)
dV=Vin-Vout-Vl
که در آن :

dV: حجم نشتی
Vin: جریان سیال ورودی
Vout: جریان سیال خروجی
Vl: میزان موجودی مایع در خط لوله است.

یکی دیگر از سیستم های نشت یابی، نشت یابی صوتی است. جریان سیالات می تواند ارتعاشاتی با فرکانس هایی در محدوده ی مافوق صوت تولید کند که به وسیله ی مبدل هایی خاص قابل تشخیص هستند. این مبدل ها قابل حمل بوده و می توانند توسط ماموران خط حمل و به هر نقطه ی دلخواهی برده شوند.
روش دیگر نصب سنسورهای پیزو الکتریک است. این سنسورها وقتی تحت تاثیر تنش قرار می گیرند، یک خروجی را صادر می کنند. بنابراین زمانی که در سیستم خط لوله یک نشتی اتفاق می افتد، به سرعت در خط لوله افت فشار خواهیم داشت. امواج ناشی از این افت فشار با سرعت صوت در هر دو جهت حرکت می کنند. در نتیجه سنسورهای نصب شده، این امواج را دریافت کرده و مکان نشتی را از روی شرایط خط و زمان اندازه گیری شده توسط ابزارها، تشخیص می دهند.این روش به خصوص در زمانی که مقدار نشت زیاد است، بسیار موثر می باشد.

سیستم های حساس بیرونی

این سیستم ها مشخص کننده ی نشتی در خارج خط لوله هستند. این سیستم ها دارای سنسورهای حساس به بخار و مایع هستند. زمانی که ماده از داخل خط لوله به خارج نشت می کند این سیستم ها به راحتی این مساله راتشخیص می دهند.

دو نمونه از این سیستم ها عبارتند از:

۱- سیستم نمایش بخار: در این روش گازهای اطراف سیستم لوله کشی، آنالیز می شوند و اگر با مقدار طبیعی اختلاف داشته باشند، اعلام نشتی می شود.
۲- سیستم کابلی: سیستم کابلی شامل کابل نوری یا الکترونیکی پیوسته ای از جنس مواد هیدروکربنی است. این کابل ها در مسیر لوله کشی قرار می گیرند و به یک کنترلر و تابلوی زنگ خطر وصل می شوند. وقتی که مواد نشت کرده بااین کابل تماس حاصل کنند، خواصی از کابل مثل مقاومت الکتریکی و… تغییر می کند و در نتیجه نشتی اعلام میشود.

اشکال اساسی این روش این است که کابل ها یک بار مصرفند و قابل احیا نمی باشند.
از طرفی سیستم های حساس بیرونی به علت تکنولوژی جدید و گرانی و همچنین تجارب کم در استفاده از آن ها، دارای کاربرد کمی هستند.
لوله کشی دو جداره: این روش اخیراً مورد استفاده قرار گرفته است. لوله کشی دو جداره شامل دو لوله ی تو درتو است. فضای میانی دو لوله برای نمایش نشتی استفاده می شود. جنس لوله های مورد استفاده در این روش فایبر گلاس است. این سیستم،سیستم شکننده ای است و درمواقع نصب به توجه ویژه ای نیاز دارد. لوله ی داخلی معمولاً تحت فشاری معادل ۵/۱ برابر فشار عملیاتی سیستم، تست می شود. تست لوله ی خارجی معمولاً تحت فشار ۳۰ کیلو پاسکال انجام می گیرد.

نصب لوله های دو جداره معمولاً ۲ تا ۳ برابر لوله های معمولی هزینه دارد.
حفاظت در برابر خطرات مکانیکی توسط خط لوله ی بیرونی انجام می شود. در فشار بین دو لوله نیتروژن تحت فشار زیاد تزریق می شود. این فشار باید از فشار عملیاتی داخل لوله بزرگ تر باشد. یک سنسور در فضای بین دو لوله و در هر انتهای خط لوله نصب می شود. این سنسور به فشارکم حساس است. این سنسور فشاری، روی فشاری تنظیم می شود که از فشار عملیاتی جریان بزرگ تر و از فشار فضای بین دو لوله کم تر باشد. حال اگر خط لوله ی داخلی نشتی داشته باشد، نیتروژن از فضای ما بین دو لوله به داخل لوله ی داخل نفوذ می کند، لذا فشار بین دو لوله کم شده و سنسور حساس به فشار کم، فعال می شود.
اگر یک نشتی در نتیجه ی خرابی مکانیکی در لوله ی بیرونی به وجود آید گاز بیخطر نیتروژن به محیط نفوذ میکند.
به هر حال تحت هر شرایطی که فشار فضای بین دو لوله کاهش یابد شیرهای قطع جریان واقع درسر چاه ها جریان را قطع می کنند.
جز روش های فوق روش های دیگری نیز برای نشت یابی در خطوط لوله وجود دارند بعضی از این روش ها برای نشت یابی در مخازن نیز استفاده میشوند. این روش ها عبارتند از:

-آزمایش استحکام: این آزمایش جزء روشهای غیرپیوسته است. و در صورتی که بخواهیم از آن استفاده کنیم باید این کار حداقل به طور سالیانه انجام شود.

روش SIR : تناوب استفاده از این روش بستگی به توانایی آن در نشت یابی دارد. اگر توانایی آن بیشتر از ۲/۰ گالن در ساعت نباشد، این روش باید به طور ماهیانه انجام شود. اما اگر توانایی این روش به اندازه ۱/۰ گالن در ساعت باشد می توان این روش را به طور سالیانه به کار برد.

روش مونیتورینگ فضای ما بین: استفاده از این روش باید به طور ماهیانه صورت پذیرد. این روش باید قادر باشد ۱/۰ گالن در ساعت نشت یابی کند. اما بعضی از سیستم ها قابلیت مونیتورینگ پیوسته رانیز دارند.

روش مونیتورینگ بخار: این روش نیز باید به طور ماهیانه انجام شود. در ضمن بعضی از این سیستم ها قابلیت مونیتورینگ پیوسته رانیز دارند.

روش مونیتورینگ آب زیرزمینی: این روش نیز باید به طور ماهیانه انجام شود. در ضمن بعضی از سیستمها قابلیت مونیتورینگ پیوسته را نیز دارند.

نشریه ندای گاز/

روش هاي استخراج نفت

نويسنده : سيد محمدباقر سيد
س از عمليات حفر چاه و اصابت آن به مخزن نفت، به دليل فشار زياد موجود در مخزن، جريان نفت به سوي دهانه خروجي چاه سرازير مي شود. اين مرحله از استخراج كه عامل آن فشار داخل خود مخزن است به بازيافت اوليه نفت موسوم است. در برداشت اوليه نفت ، از انرژي خود مخزن براي توليد نفت استفاده مي شود.البته اين بدان معنا نيست كه اگر نفت خود به خود به سطح زمين نيايد، برداشت اوليه وجود نخواهد داشت،بلكه وقتي از پمپ براي بالا آوردن نفت استفاده ميكنيم،در واقع هنوز در مرحله اول برداشت نفـــــــت قرار داريم.در اين مرحله انرژي خاصي وارد مخزن نمي شود.با افزايش توليد و كاهش فشار، سرعت توليد نيز كاهش مي يابد تا اينكه فشار به حدي ميرسد كه ديگر نفت خارج نمي شود. در اين مرحله ممكن است ار 30 تا 50 درصد كل نفت مخزن استخراج شود. علاوه بر فشار مخزن عوامل ديگري منند خواص سنگ مخزن و ميزان تخلخل آنها و همچنين دماي مخازن نيز در ميزان توليد مؤثرند.

به عنوان مثال، كل نفت مخازن آمريكا حدود109*400 بشكه بوده است كه تا سال 1970 حدود 109*100 بشكه آن توسط روشهاي اوليه استخراج شده اند.البته هر چه ميزان گاز آزاد در مخزن بيشتر باشد مقدار توليد نفت توسط اين روش بيشتر است، زيرا تغييرات حجم گاز در مقابل تغيير فشار بسيار زياد است. به عنوان مثال در ايالت پنسيلوانياي آمريكا به دليل پايين بودن نفوذپذيري (كمتر از 50 ميلي دارسي) و انرژي كم مخزن كه ناشي از پايين بودن مقدار گاز طبيعي آزاد است، ميزان نفت استخراج شده با روشهاي اوليه بين 5 تا 25 درصد كل نفت بوده است و به همين دليل در اين ايالت روشهاي مرحله دوم از سال 1900 شروع شده است.
وقتي مخزن تخليه شد و ما نتوانستيم نفت را حتي با پمپاژ از مخزن به چاه و از چاه به سطح زمين انتقال دهيم،در اين صورت استفاده از روش EOR از نوع بازيافت ثانويه شروع ميشود كه براي استفاده از اين روش، امروزه در دنيا روش تزريق آب مرسوم است. در اين روش از چاه تزريقي،آب به مخزن تزريق ميشود و از چاه بهره برداري،نفت مورد بهره برداري قرار مي گيرد.در اين روش،ما با تزريق سيال در سيستم مداخله ميكنيم و سيال تزريقي،نفت را به طرف چاه توليدي هدايت ميكند. البته به جاي آب،ميتوان گاز نيز تزريق كرد كه به آن فرايند تزريق گاز مي گويند. بايد توجه داشت كه استفاده از اين دو روش تزريقي با تزريق آب يا گازي كه به منظور حفظ و نگهداري فشار مخزن انجام ميگيرد متفاوت است. چرا كه در تزريق آب و گاز براي حفظ فشار مخزن، سيال تزريقي باعث حركت نفت نمي شود،بلكه از افت سريع فشار مخزن در اثر بهره برداري جلوگيري مي كند.
در حالت ثانويه برداشت زماني فرا ميرسد كه، ما ضمن تزريق آب به مخزن،در چاه توليدي با توليد آب مواجه مي شويم. در اين حالت، چون نسبت آب به نفت زياد ميشود و توليد در اين صورت بازده اقتصادي ندارد،بايد از روش ديگر براي افزايش برداشت بهره بگيريم.اگر تزريق آب را متوقف كنيم و از فرايند هاي ديگري نظير تزريق گاز CO2 استفاده كنيم. از روشهاي مؤثر در مرحله دوم يكي سيلابزني آبي و ديگري سيلابزني گازي يا تزريق گاز است.
در روش سيلابزني آبي، آب با فشار زياد در چاههاي اطراف چاه توليد نفت وارد مخزن شده و نيروي محركه لازم راي استخراج نفت را به وجود مي آورد.معمولا در اطراف هر چاه نفت چهار چاه براي تزريق آب وجود دارد. در روش سيلابزني گازي، گاز (مانند گاز طبيعي ) با فشار زياد به جاي آب وارد مخزن شده و نفت را به طرف چاه خروجي به جريان مي اندازد. در كشور ونزوئلا حدود 50% گاز طبيعي توليد شده دوباره به چاههاي نفت براي استخراج در مرحله دوم برگردانده مي شود. نحوه تزريق گاز شبيه تزريق آب به صورت چاههاي پنجگانه است. در مواردي كه گرانروي نفت خيلي بالا باشد از تزريق بخار آب براي استخراج مرحله دوم استفاده ميشود. تزريق بخار آب، دما را افزايش و گرانروي را كاهش ميدهد. در اين روش كه از بخار آب به جاي آب استفاده ميشود، با كاهش گرانروي نفت، جريان آن راحت تر صورت گرفته و سرعت توليد بالا مي رود.
پس از استخراج به كمك روشهاي مرحله دوم هنوز هم حدود 30 الي 50 درصد نفت ميتواند به صورت اسنخراج نشده در مخزن باقي بماند. در اينجاست كه استخراج نفت به كمك روش مرحله سوم صورت گيرد. يكي از روشهاي مرحله سوم، تزريق محلول مايسلار (micellar solution) است كه پس از تزريق آن، محلولهاي پليمري به عنوان محلولهاي بافر به چاه تزريق مي شود. در آمريكا ممكن است روشهاي استفاده از محلولهاي مايسلار تا 50 درصد كل روشهاي مرحله سوم را شامل شود. محلول مايسلار مخلوطي از آب، مواد فعال سطحي، نفت و نمك است. در روشهاي جديد تهيه محلول مايسلار ، نفت، نمك و مواد كمكي فعال سطحي حذف گرديده اند. محلولهاي مايسلار نيروي تنش سطحي بين آب و نفت را تا حدود dyne/cm 001/0 يا كمتر از آن كاهش ميدهد.
گرانروي محلول پليمري حدود 2 تا 5 برابر گرانروي نفـــــــــــت است. غلظت پليمر حدود ppm1000 مي باشد. در حال حاضر از پلي اكريميد ها و زيست پليمر ها به عنوان پليمر در محلول بافر استفاده مي شود. مواد فعال سطحي معمولا سولفوناتهاي نفتي سديم هستند و از لحاظ خواص و ساختار شيميايي شبيه شوينده ها مي باشند. از الكلها براي مواد كمكي فعال سطحي استفاده مي شود.هزينه تهيه محلولهاي مايسلار براي توليد هر بشكه نفت در سال 1975 حدود 5/1 دلار آمريكا بوده است.
يكي ديگر از روشهاي مرحله سوم، روش احتراق زير زميني است. طي اين روش اكسيژن موجود در هوا در زير زمين با هيدروكربنها مي سوزد و مقداري انري و گاز توليد شده، فشار مخزن بالا ميرود.گرما همچنين گرانروي را كاهش داده و جريان نفت راحتتر صورت ميگيرد. يك روش ديگر مرحله سوم كه اخيرا مورد توجه قرار گرفته است، روش تزريق گاز كربن دي اكسيد مي باشد كه جزئي از روش جابجايي امتزاج پذير است. گاز كربن دي اكسيد بسيار ارزان بوده، در نفت نيز حل ميشودو گرانروي ان را كاهش مي دهد.از روشهاي ديگر مررحله سوم انفجار هاي هسته اي در زير زمين است كه اين انفجار ها شكاف مصنوعي در سنگها به وجود مي آورد و جريان نفت را ساده تر ميكند. به اين گونه فراينـــــد ها، مرحله سوم برداشت نف‍ــت (Tertiary Oil Recovery) مي گويند.
گفتني است كه مراحل برداشت نفت را به گونه اي ديگر ميتوان تقسيم بندي كرد، يعني به جاي اينكه بگوئيم مرحله اول،دوم يا سوم، مي توانيم بگوييم Primary Recovery ، مرحـله Improved Oil Recovery يا IOR و مرحله EOR يا Enhanced Oil Recovery.
برداشت بهبود يافته يا IOR فرايندي است كه براي تعديل كردن تكنولوژي هاي مورد استفاده براي افزايش برداشت بكار ميرود. حال اين فرايند مي تواند در مرحله اول توليد انجام شود يا در مراحل دوم و سوم. تكنولوژي هايي چون حفاري افقي يا مشبك كاري انتخابي و يا تزريق ژل در جا (Insitu gelation) از نوع IOR ميباشند.
بنابراين در IOR فرايند توليـد عوض نميشود، بلكه تكنولوژي به گونه اي تعديل مي شود كه با همان فرايند قبلي،نفت بيشتري از مخزن توليد مي گردد. در حالي كه ازدياد برداشت يا EOR به فرايندي اطلاق مي شود كه در آن سعي ميشود تا ميزان درصد اشباع نفت باقيمانده تا آنجا كه ممكن است پايين بيايد و نفت باقيمانده در مخزن به حداقل ممكن برسد. فرايند هايي چون سيلابزني شيميايي، تزريق CO2 و احتراق درجا از اين قبيل ميباشند. بعد از عمليات تزريق آب ميتوان فرايند را تغيير داد. روش ديگري اين است كه عمليات تزريق آب را تعديل كنيم. بدين منظور در لايه هاي با خاصيت گذر دهي متفاوت، آب وارد لايه هاي با خاصيت گذردهي بالا شده و به سمت چاه توليدي هدايت ميگردد، لذا بايد كاري كرد كه اين لايه ها بسته شوند. اين كار با تزريق ژل در لايه هاي مورد نظر صورت مي گيرد.فرايند جابه جايي امتزاجي (Miscible Displacement) به معني بازيافت نفت به وسيله تزريق ماده اي است كه با نفت قابل امتزاج باشد. در جابه جايي مذكور سطح تماس نفت و ماده تزريق شده از بين مي رود و جابه جايي بصورت حركت تك فازي انجام ميشود. در صورتي كه شرايط از هر لحاظ براي امتزاج ماده تزريق شده و نفت فراهم باشدبازيافت چنين فرايندي در مناطق جاروب شده 100% ميباشد.
گاز تزريقي داراي ويسكوزيته كمتر نسبت به نفت مخزن است و در نتيجه تحرك بيشتري نسبت به آن دارد.اين خاصيت گاز تزريقي،يكي از دلايل امكان امتزاج آن با نفت مخزن است، زيرا تحرك زياد گاز نسبت به نفت باعث مي شود كه گاز در مراحل مختلفي با نفت تماس پيدا كرده و در نهايت حالت امتـزاج بين نفت مخزن و گاز تزريقي حاصل آيد.
مسئله اي كه از تحرك زيــاد گاز ناشي مي شود اين است كه گاز تمايل به Fingering و Channeling پيدا ميكند و در نتيجه مناطقي از مخزن به وسيله گاز جاروب نمي گردد و لذا اين امر باعث پايين آمدن Recovery Factor در جابه جايي امتزاجي ميشود.

گاز از خام تا فرآورده

گروه علمی تحقیقاتی نفت تایمز:

ذخائر زیر زمینی نفت و گاز
سوختهای فسیلی شامل نفت و گاز در عمق سه تا چهار کیلومتری اعماق زمین و در خلل و فرج لایه های آن و با فشار چند صد اتمسفر بصورت ذخیره میباشند. گازهای طبیعی زیرزمینی یا به تنهایی و یا به همراه نفت تشکیل کانسار (معدن) می‌دهند. که در هر دو صورت از نظر اقتصادی بسیار گرانبها می‌باشد. درصورت همراه بودن با نفت گازها در داخل نفت حل می‌شوند، و عمدتا نیز بهمین صورت یافت میگردد و در این رابطه مولفه های فیزیکی مواد – حرارت و فشار مخزن تاثیرات مستقیم دارند و نهایتا درصورت رسیدن به درجه اشباع تجزیه شده و بلحاظ وزن مخصوص کمتر در قسمت‌های فوقانی کانسار و بر روی نفت یا آب به شکل گنبدهای گازی (GAS DOME) قرار میگیرند.گاهآ درمخازن گازهای محلول در آب نیز مشاهده شده است.

گاز متان در حرارت و فشار موجود درکانسارها متراکم نمیگردد بنابراین همیشه بصورت گاز باقی مانده ولی در مخازنی که تحت فشار بالا هستند بشکل محلول در نفت در میاید . سایر اجزای گاز طبیعی در مخازن نسبت به شرایط موجود در کانسار در فاز مایع یا فاز بخار یافت میشوند. گازهای محلول در نفت بمثابه انرژی و پتانسیل تولیدمخزن بوده و حتی المقدور سعی میگردد به روشهایی از خروج آنها جلوگیری گردد ولی در هر حال بسیاری از گاز محلول در نفت در زمان استخراج همراه با نفت خارج میگردد .در سالهای پیش از انقلاب در صد بالایی از آن از طریق مشعل سوزانده میشدو بهدر میرفت ولی در سالهای بعد تا بحال بتدریج و با اجرای طرهایی منجمله طرح آماک از آنها به عنوان تولیدات فرعی استحصالی از میادین نفت کشور بمنظور تزریق به مخازن نفتی - تولید مواد خام شیمیایی و سوختی با ارزش استفاده می‌کنند.

استخراج گاز
در ایران گاز طبیعی خام را از دو نوع چاه استخراج مینمایند .

۱ – چاههای مسقل گازی - از قبیل میادین گاز پارس جنوبی – نار و کنگان – خانگیران - تابناک- حوزهای شانون، هما، وراوی و میدان گازى پازنان و غیره .

۲ – چاههای نفت - از قبیل میادین اهواز – آغاجاری – مارون - گچساران – بی بی حکیمه - - رامشیر و غیره .

ترکیبات گاز طبیعی خام
۱ - گاز طبیعی خام که از چاههای مستقل گازی استخراج میگردد و هنوز فرایندهای سرچاهی و پالایشی را طی نکرده است عمدتا از هیدروکربور متان بعلاوه گاز اتان و همراه با هیدروکربورهای دیگر( سنگین و مایع) مانند پروپان – بوتان - و هیدروکربورهای سنگین تر یا چکیده نفتی (CONDENSATE) بعلاوه بنزین طبیعی ( NATURAL GASOLINE) و همچنین مقداری از ناخالصی های غیر هیدروکربوری شامل بخار آب (H2O), کربن دی اکسید(CO2) , کربن منواکسید (CO), نیتروژن (N), هیدروژن سولفید (H2S), هلیوم (HE) که درصد هر کدام بستگی به نوع مخازن دارد تشکیل شده است .
این چاهها اصولا قادر به تولید در اندازه های تجاری بوده و محصول آنها با نام گاز غیر همراه ( NON -ASSOCIATED GAS) نیز شناخته میگردند گازهای استخراجی از چاههای مستقل گازی یا نفت همراه ندارند و یا مقدارنفت همراه آن بسیار ناچیز میباشد.
گاز طبیعی خام استخراجی از چاههای مستقل گازی با خود مقداری شن - ماسه و آب شور بهمراه دارد که قبل از ارسال به تاسیسات پالایشی در مجموعه تاسیسات سر چاهی و توسط ساینده ها از گاز جدا میگردند.
دستگاههای گرمکن موجود در نقاط مشخصی درطول خط لوله تا مرکز جمع آوری نیز مانع از انجماد بخار آّب موجود در گاز میگردند زیرا در صورت نبود این تجهیزات ترکیبات جامد و نیمه جامد هیدرات های گاز طبیعی احتمالی(کریستالهای یخ) در روند کار سیستم گردآوری ایجاد مشکلات عدیده مینمایند.

۲ - گاز طبیعی خام از چاههای نفت نیز بدو صورت استخراج میگردد.
الف - در صورتی که گاز، محلول در نفت خام باشد گاز محلول (SOLUTION GAS ) نام دارد.
ب - در تماس مستقیم ولی جدا از نفت باشد گاز همراه (ASSOCIATED GAS) نامیده می شود .

مشخصات و مزیتهای گاز طبیعی
گاز طبیعی(متان – CH4) حاصل از عملیات فرآورش نهایی دارا ی مشخصات بدون رنگ – بدون بو و سبکتر از هوا میباشد. ارزش حرارتی یک گاز، مقدار حرارتی است که در اثر سوختـن یک مترمکعب آن گاز ایـجاد می شود که بدین ترتیب ارزش حرارتی هر متر مکعب متان تقریبا معادل ارزش حرارتی یک لیتر نفت سفید میباشد و به عبارت دیگر چنانچه یک فوت مکعب از آن سوزانده شود معادل با ۲۵۲ کیلو کالری انرژی حرارتی آزاد مینماید که از این لحاظ در مقایسه با دیگر سوختها بسیار قابل توجه میباشد . هیدروکربنها با فرمول عمومی CnH2n+2 اجزاء اصلی گاز طبیعی بوده و منابع عمده انرژی میباشند . افزایش اتمهای کربن مولکول هیدروکربن را سنگینتر و ارزش حرارتی آن افزونتر میسازد. ارزش حرارتی هیدروکربنهای متان و اتان از ۸۴۰۰ تا ۱۰۲۰۰ کیلو کالری بازای هر مترمکعب آنها می باشد .
ارزش حرارتی هیدروکربن پروپان برابر با ۲۲۲۰۰ کیلو کالری بازای هر مترمکعب آن می باشد . ارزش حرارتی هیدروکربن بوتان برابر با ۲۸۵۰۰ کیلو کالری بازای هر مترمکعب آن می‌ باشد . گاز طبیعی شامل ۸۵ درصد گاز متان و ۱۲ درصد گاز اتان و ۳ درصد گاز پروپان، بوتان، ازت و غیـره می باشد
گاز طبیعی حاصل از میادین گازی سرخس حاوی متان بادرجه خلوص ۹۸ درصد میباشد. ارجحیت دیگر گاز گاز طبیعی(متان – CH4) به سایر سوخت ها آن است که گاز طبیعی تمیز ترین سوخت فسیلی است زیرا نه تنها با سوختن آن گاز سمی و خطرناک منواکسید کربن تولید نمیگردد بلکه جالب است بدانیم که ماحصل سوخت این گاز غالبا آب بهمراه حداقل میزان دی‌اکسیدکربن در مقایسه با تمام سوختهای فسیلی میباشد .

در یک تحقیق از میزان آلایندگی گاز طبیعی و دیگر سوخت های فسیلی یافته ها به شرح ذیل بودند . میزان انتشار co2 در گاز طبیعی ۶/۵۳ درصد، پروپان ۶۷ درصد، بنزین ۷/۷۲ درصد، نفت گاز ۷۶/۲ درصد، نفت کوره ۳/۷۹ درصد و زغال سنگ ۱/۸۲ درصد به ازای یک واحد گرما(Kg co2/Gj) است لذا با توجه به موارد فوق می توان از آن به عنوان سوخت برتر - ایمن و سالم در محیطهای خانگی- تجاری و اداری که دارای فضاهای بسته و محدود میباشند استفاده نمود.

دمای احتراق خود به خود گاز طبیعی ۶۴۹ درجه سانتی گراد است. دمای جوش متان ۴۹/ ۱۶۱ درجه سانتی گراد زیر صفر است .فرایند تبدیل گاز طبیعی به گاز مایع LN G در همین درجه حرارت صورت میگیرد.
یکی از عوامل مهم و مؤثر در کامل سوزی گاز طبیعی و آبی سوزی شعله تامین هوای کافی است. میزان هوای لازم جهت هر مترمکعب گاز طبیعی هنگام سوختن حدودأ ۱۰ مترمکعب میباشد. آبی تر بودن شعله بمعنی دریافت بهتر و بیشتر هوا می باشد.

فرآورش گازطبیعی
مجموعه عملیات پیچیده ای است شامل فرایندهایی بقرار و ترتیب ذیل که در جریان آن بتوان گاز طبیعی را که شامل عمدتا متان بعنوان اصلیترین ماده و با درصد خلوص ۸۰ تا ۹۷ میباشد را بعنوان محصول نهائی پالایش نمود, صمن آنکه در این فرایندها علاوه بر استحصال گوگرد ترکیبات ارزشمند مایعات گازطبیعی (NATURAL GAS LIQUIds –NGL)شامل گاز مایع LPG)) و (CONDENSATE) که تمامآ در ردیف اقلام صادراتی نیزبشمار میایند جداسازی میگردند.

تفکیک گاز و نفت

گاز همراه با نفت
گازی که همراه نفت است الزاما باید از آن جدا شود تا نفت خالص و پایدار بدست آید. در صورتی که نفت و گاز استخراجی از چاه مستقیما به مخازن ذخیره نفت هدایت گردند.بعلت سبک و فرار بودن گاز مقداری از آن از منافذ فوقانی مخزن ذخیره خارج شده و در ضمن مقداری از اجزای سبک و گرانبهای نفت را هم با خود خارج می‌کند. از این رو نفت را پس از خروج از چاه و پیش از آنکه به مخزن روانه گردد به درون دستگاه تفکیک نفت و گاز هدایت می‌کنیم.
عملیات تفکیک گاز همراه از نفت خام اصولا با ابزار موجود در سر چاه و طی فرایندهای سرچاهی ، انجام می شود .این عمل توسط دستگاهی بنام جداکننده سنتی که هیدرو کربورهای سنگین و مایع را از هیدروکربورهای سبکتر و گازی تفکیک مینماید صورت میگیرد. سپس این دو هیدروکربن برای فرآورش بیشتر به مسیرهای مجزایی هدایت شده تا عملیات تصفیه ای لازم برروی آنها صورت گیرد.
این دستگاه به شکل یک استوانه قائم دربسته بوده که در آن با استفاده از نیروی گرانش ذرات گاز از هم باز و به اصطلاح منبسط می‌گردد، و در این ضمن از سرعت آن نیز کاسته می‌شود. وقتی فشار و سرعت گاز به مقدار زیادی کاهش یافت بخش انبوهی از گاز ، از نفت جدا می‌گردد. آنگاه گاز حاصل را توسط لوله بمخزن دیگری هدایت می‌کنند گازی که از دستگاه جدا کننده خارج می‌گردد، غالبا از نوع گاز تر بوده و حاوی مقدار زیادی بنزین سبک(طبیعی) نیز میباشد. بنزین سبک (طبیعی) به لحاظ آنکه دارا ی ارزش فراوانی میباشد الزاما باید در مراحل بعدی از گاز طبیعی جدا گردد .

گاز محلول در نفت خام
در مواردی که گاز در نفت خام محلول است مقداری از آن به جهت ماهیت گاز و تحت تاثیر کاهش فشار موجود در سر چاه از نفت جدا میگردد و سپس این دو گروه از هیدروکربنها برای فرآورش بیشتر هر یک به مجاری مخصوص بخود فرستاده می شوند.

۱– تفکیک مایعات گازی
این فرایند اولین مرحله از مجموعه عملیات پالایش گاز طبیعی خام میباشد . در به عمل آوری مایعات گازطبیعی فرایندی سه مرحله ای وجود دارد. زیرا ابتدا مایعات (NGL) توسط جاذب NGL از گازطبیعی استخراج و سپس ماده جاذب طی فرایند دوم قابلیت استفاده مجدد (مکرر) را در فرایند ابتدایی کسب مینماید و نهایتا در فرایند سوم عناصر تشکیل دهنده و گرانبهای این مایعات نیز باید از خودشان جدا سازی شده و به اجزای پایه ای تبدیل گردند . که این فرایند در یک نیروگاه فرآورش نسبتا متمرکز بنام کارخانه گاز مایع بر روی مایعات حاصل انجام می شود. بخش اعظم مایعات گازی درمحدوده بنزین و نفت سفید می باشد . ضمن آنکه میتوان فرآورده های دیگری مانند حلال و سوخت جت و دیزل نیز از آن تولید نمود. مواد متشکله در مایعات گازطبیعی (NGL) عبارتند از .

۱- ۱ اتان - ماده ای است ارزشمند و خوراک مناسب جهت مجتمع های پتروشیمی و تبدیل آن به ماده ایی با ارزش بیشتر به نام اتیلن و پلی اتیلن . گازطبیعی میدان پارس جنوبی حدودآ حاوی شش درصد اتان میباشد که با جداسازی آن و ساخت اتیلن و پلی اتیلن مزیت های اقتصادی فراوانی برای کشورمان ایجاد می شود. کاربردفناوری تفکیک اتان از مایعات گازی در ایران بسیار جدید است و هم اکنون در فازهای ۴و۵ پارس جنوبی بکارگرفته میشود
۱- ۲ گاز مایع (LPG) – گاز مایع عمدتآ شامل پروپان و بوتان بوده که آن را میتوان با پالایش نفت خام نیز بدست آورد. ضمنآ در فرایند شکست ملکولی (کراکینگ) نفت خام و یا فرایند افزایش اکتان بنزین (ریفرم کاتالیستی) نیز این ماده ارزشمند به صورت محصول جانبی حاصل می شود . درصد پروپان و بوتان موجود در گاز مایع (LPG) که مصارف سوختی در خودرو (کمتر) و در منازل (بیشتر) دارد متغیر بوده بطوری که در فصل گرم پروپان کمتر و در فصل سرد پروپان بیشتر خواهد بود در فصل سرد افزایش در صد پروپان به علت سبکتر بودن باعث تبخیر بهتر سوخت میگردد . معمولا درصد پروپان در گاز مایع بین ۱۰ الی ۵۰ درصد متغیر است .
۱- ۳ کاندنسیت ( condensate) شامل ترکیبات سنگینتر از بوتان ( (C4H10 – مولکولهایی دارای اتمهای کربن بیشتر و حالت مایع درشرایط اتمسفر را شامل میگردند. این ترکیبات را میتوان بمنظور صادرات پس از تثبیت فشار بخار و تنظیم نقطه ی شبنم طبق مشخصات اعلام شده متقاضی (خریدار) به مخازن انتقال یافته و بمحض تکمیل ظرفیت مخزن صادر شوند. ولی این گروه از هیدرکربورها بلحاظ ارزشمندی بیشتری که نسبت به دیگر محصولات جدا شده دارند مقرون به صرفه است که طی فرایند دیگری در پالایشگاه کاندنسیت به سوختهایی تبدیل گردد که تا کنون در پالایشگاههای نفت از پالایش نفت خام حاصل میگردید ولی اینبار همراه با مزیتهایی که خواهد آمد . با توجه به اینکه پالایشگاه ۵۰۰ میلیون دلاری کاندنسیت (مایعات گازی) در امارات متحده عربی بخشی ازخوراک مورد نیاز خود را از ایران تامین مینماید و حجم فراوان مایعات گازی که با بهره برداری از فازهای پارس جنوبی و دیگر پالایشگاههای گاز کشور حاصل میگردد، احداث پالایشگاه های کاندنسیت با امکاناتی شامل یک برج تقطیرو چند فرآیند تصفیه و ریفرمینگ کاتالیستی بنا به مزیتهای موجود در ذیل بسیار حائز اهمیت میباشد .

۱ - تولید بنزین بیش از دو برابر بنزین تولیدی در پالایشگاههای نفت.
۲ - بدون تولید اندکی از نفت کوره و طبعا رفع مشکلات ناشی از تولید این فراورده ضمن آنکه باقیمانده های تقطیر مایعات گازی نیز به محصولات میان تقطیر و سبک تبدیل میگردد .
۳ – در ازای تخصیص نیمی از تجهیزان موجود در پالایشگاه های نفت خام به پالایشگاه کاندنسیت میتوان محصولات با ارزش بیشتری تولید نمود .
۴ - هزینه تولید هر واحد محصول دراین نوع پالایشگاه، بسیار پایین تراز پالایشگاه نفت خام است.
۵ - میزان سرمایه گذاری در مقایسه بااحداث پالایشگاه نفت خام حدوداً به نصف میرسد.
۶ - درصورتی که مجموعه مایعات گازی تولیدی کشور به تولید بنزین و فراورده های دیگر اضافه شود، تا سال ۱۳۹۰ نیازی به واردات بنزین نخواهد بود

درحال حاضر کلیه مایعات گازی تولیدی در دو بخش صنایع پتروشیمی و پالایشگاه ها جهت خوراک مورد استفاده قرارگرفته و بخش سوم آن نیز صادر میگردد . مایعات گازی حاصل از پالایش گازهای ترش نیز ترش بوده و حاوی درصد فراوانی از هیدروژن سولفید و مرکپتان میباشد . بنابراین بعد از تقطیر و تهیه فراورده ها نیاز به فرایندهای پالایشی جهت زدودن و یاکاستن از میزان گوگرد و مرکپتان موجود دارند
هم اکنون پالایشگاه قدیمی مایعات گازی در بندرعباس روزانه ۲۶۰ هزار بشکه نفت خام و ۲۰ هزار بشکه مایعات گازى را فرآورش میکند . احداث پالایشگاه جدید مایعات گازی در بندرعباس به شرکت سرمایه گذاری نفت سپرده شده و مطالعات آن در حال انجام است. پالایشگاه جدید مایعات گازی در بندرعباس و با ظرفیت ۳۶۰ هزار بشکه احداث میگردد . و تا کنون طراحی بنیادی و اخذ دانش فنی آن طبق برنامه توسط شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت به پایان رسیده است .
قدیمیترین پروژه از این دست پروژه واحدهای تقطیر مایعات گازی پالایشگاه گاز شهید هاشمی نژاد(خانگیران) است که پیشینه ۲۰ ساله دارد . درآن زمان پیشنهاد داده شد که مایعات تولیدی از میادین شمال شرقی( خانگیران )در واحدهای تقطیر به فرآورده های نفتی همچون حلال های ویژه نفتی ، نفتا ، نفت سفید و گازوئیل مرغوب تبدیل شود. پروژه واحدهای تقطیر مایعات گازی خانگیران مورد تایید برنامه ریزی تلفیقی شرکت ملی نفت ایران نیز قرارگرفت . شرکت ایتالیایی I.M.S در سال ۱۳۸۰طی یک مناقصه مسئولیت ساخت واحدهای تقطیر را بدست گرفت . این شرکت در همان سال (۱۳۸۰ ) مشغول ساخت دستگاه های مربوطه شد که بنا به پیش بینی مجری وقت طرح های پالایش گاز شرکت ملی گاز ایران حداکثرتا یک سال بعدبه اتمام می رسد . که خوشبختانه جدیدآ خبر ها حکایت از راه اندازی این تاسیسات دارد .

۲- حذف دی اکسیدکربن و سولفور
بعد از جداسازی مایعات گازی از گاز طبیعی خام دومین قسمت از فرآورش گاز نیز صورت میگیرد که شامل جداسازی دی اکسید کربن و سولفید هیدروژن است. گازطبیعی بسته به موقعیت چاه مربوط مقادیر متفاوتی از این دو ماده را شامل میگردد.
فرایند تفکیک سولفید هیدروژن و دی اکسید کربن از گازترش، شیرین کردن گاز نامیده می شود. سولفید هیدروژن و دی اکسید کربن را میتوان سوزاند و از گوگرد نیز صرفنظر نمود ولی این عمل باعث آلودگی شدید محیط زیست میگردد . با توجه به اینکه سولفور موجود در گاز عمدتآدر ترکیب سولفید هیدروژن ((H2S قرار داردحا ل چنانچه میزان سولفید هیدروژن موجود از مقدار ۷/۵ میلیگرم در هر متر مکعب گازطبیعی بیشتر باشد به آن گاز ترش اطلاق میگردد. وچنانچه از این مقدار کمتر باشد نیاز به تصفیه نمیباشد.
سولفور موجود درگازطبیعی به علت دارا بودن بوی زننده و تنفس های مرگ آور و عامل فرسایندگی خطوط لوله انتقال، گاز را غیر مطلوب و انتقال آن را پر هزینه میسازد. تکنیکهای مورد استفاده در فرایند شیرین سازی گاز ترش موسوم به «فرایند آمین» که متداولترین نوع در عملیات شیرین سازی میباشد تشابه فراوانی با فرایندقبل( جاذب NGL) و فرایند بعدی خود یعنی نم زدایی توسط گلایکول دارند . مواد مورد استفاده دراین فرایند انواع محلول های آمین میباشد. دراین نوع فرایندها اغلب از دو محلول آمین باسامی مونو اتا نو ل آمین (MEA) و دی اتا نو ل آمین (DEA ) استفاده میگردد.
گاز ترش از میان برجی که با محلول آمین پر شده است جریان داده میشود .تشابه خواص ملکولی محلول آمین با سولفور موجود در سولفید هیدروژن باعث میگردد تا بخش عمده ای از مواد سولفوره جذب محلول گردد و سپس این محلول با شرکت در فرایند ثانوی ضمن جداسازی از سولفید هیدروژن جذب شده مجددا قابل بهره برداری در فرایند ابتدایی میگردد . روش دیگری در رابطه با شیرین سازی گاز ترش با استفاده از جاذب های جامد برای جداسازی دی اکسیدکربن و سولفید هیدروژن نیز وجود دارد. دی اکسیدکربن حاصل از فرایند از طریق مشعل وارد محیط شده و طبعآ آلودگی هایی از خود بجا میگذارد که اجتناب ناپذیر میباشد . ولی سولفید هیدروژن حاصل از فرایندقبل پس از انتقال به واحد گوگرد سازی با شرکت در فرایندی کاتالیستی و با واکنشهای گرمایی بنام فرایند کلاوس سولفور موجودرا بصورت مایع آزاد مینماید. مایع حاصل بعد ازانتقال به واحددیگری و بعد از عملیات دانه بندی و انبار میشود این فرایند تا ۹۷ درصد سولفور موجود در گاز طبیعی را باز یافت مینماید. این ماده که سولفور پایه نامیده میشود بشکل پودر زرد رنگ بوده و آن را میتوان داخل محوطه پالایشگاه یا خارج از آن مشاهده نمو د. البته نظر به نیازبازار جهانی ، سولفور موجود بعد از استخراج و تصفیه و آماده سازی کامل جزو اقلام صادراتی محسوب و جداگانه به بازار عرضه می گردد .
مرکاپتان ها گروه دیگری از ترکیبات گوگرد دار میباشند که بایداز ترکیب گاز قابل مصرف توسط فرایندی از نوع غربال مولکولی جداسازی گردد .ازآنجاییکه سیستم لوله کشی های مشترکین فاقد هشدار دهنده های نشت گاز میباشد ضرورتآ و به همین منظور مقدار اندکی از آن که منجر به ضایعات در خطوط لوله نگردد را درترکیب گاز بجا میگذارند تا بکمک این مواد بودار (بوی تخم مرغ گندیده ) مصرف کننده از وجود نشتی در لوله های گاز آگاه گردد.

در همین رابطه در ایستگاههای CGS نیز بطور جداگانه مقداری مرکاپتان به جریان گاز تزریق میگردد . گاز میادین پارس جنوبی – نار و کنگان – سرخس و گاز همراه میدان آغاجاری از نوع ترش بوده و لذا حاوی مقدار معتنابهی گوگرد میباشد.
گاز میادین تابناک - شانون، هما، وراوی و گاز همراه میادین مارون و اهواز از نوع شیرین بوده و طبعا بعلت فقدان گوگرد و حذف فرایندهای مربوطه نسبت به گار میادین دیگر با ارزشتر میباشد.

۳- نم زدایی یا رطوبت زدایی
۳– ۱ - رطوبت زدایی با محلول گلایکول
علاوه بر تفکیک نفت با گاز مقداری آب آزاد همراه با گازطبیعی وجود دارد که بیشتر آن توسط روش های جداسازی ساده در سر چاه یا در نزدیکی آن از گاز جدا می شود. در حالیکه بخار آب موجود در محلول گاز میبایست طی فرایندی بسیار پیچیده تحت عنوان عملیات نم زدایی و یا رطوبت زدایی از گازطبیعی تفکیک گردند .
در این فرایند بخار آب متراکم و موجود در سطح توسط ماده نم زدا جذب و جمع آوری میگردد. نوع متداول نم زدایی جذب (absorption) با عنوان نم زدایی گلایکول که ماده اصلی این فرایند میباشد شناخته می شود. در این فرایند، از مایع نم زدای خشک کننده حاوی گلایکول برای جذب بخار آب از جریان گاز استفاده می شود. دراین نوع فرایند اغلب از دو محلول گلایکول باسامی دی اتیل گلایکول (DEG) یا تری اتیل گلایکول (TEG) استفاده میگردد.
خواص ملکولی ماده گلایکول شباهت بسیاری با آب دارد لذا چنانچه در تماس با جریانی از گازطبیعی قرار گیرد، رطوبت آب موجود در جریان گاز را جذب و جمع آوری مینماید. ملکولهای سنگین شده گلایکول در انتهای تماس دهنده جهت خروج از نم زدا جمع و خارج میشو ند سپس گازطبیعی خشک نیزاز جانب دیگر به بیرون از نم زدا انتقال می یاید.
محلول گلایکول را از میان دیگ بخار به منظور تبخیر نمودن آب محلول در آن و آزاد کردن گلایکول جهت استفاده مجدد آن در فرایندهای بعدی نم زدایی عبور میدهند. این عمل با بهره گیری از پدیده فیزیکی یعنی وجود اختلاف در نقطه جوش آب تا ۲۱۲درجه فارنهایت (۱۰۰ درجه سانتیگراد ) و گلایکول تا ۴۰۰ درجه فارنهایت صورت میگیرد.

۳– ۲ رطوبت زدایی با ماده خشک کننده جامد
رطوبت زدایی با ماده خشک کننده جامد که معمولا مؤثرتر از نم زداهای گلایکول هستند نیز با استفاده از روش جذب سطحی صورت میگیرد . جهت این کار به حداقل دو برج یابیشتر نیاز میباشد که بکمک یک ماده خشک کننده جامد شامل آلومینا یا ماده سیلیکاژل پرشده است. نم زدایی با ماده خشک کننده جامد اولین شیوه نم زدایی گازطبیعی با استفاده از روش جذب سطحی است گازطبیعی از داخل این برج ها، از بالا به پایین عبور داده میشوند. گازطبیعی دراین فرایند ضمن عبور از اطراف ذرات ماده خشک کننده رطوبت های موجود در جریان گازطبیعی به سطح ذرات ماده خشک کننده جذب میگردد و باتکمیل این فرایند تقریبا تمام آب توسط ماده خشک کننده جامد جذب شده و نهایتا گاز خشک از انتهای برج خارج شود.
این نوع از سیستم نم زدایی از آنجاییکه در رابطه باحجم فراوان گاز تحت فشارهای بالا مناسب هستند معمولا در انتهای یک خط لوله در یک ایستگاه کمپرسور قرار دارند. در این سیستم نیز همانند گلایکول در روش اول ماده خشک کننده جامد بعد از اشباع شدن از آب جهت احیاء و استفاده های مکرر از سیستمهای گرمکن با درجه حرارت بالا جهت تبخیر بخار آب موجود در گلایکول بکار گرفته میشوند .
گازطبیعی اینک با طی تمام مراحل تصفیه به طور کامل فرآورش و برای مصرف آماده گردید لذا در پایان با تقویت فشار آن تا حدود ۱۰۰۰ psi و پس از محاسبه حجم آن توسط سیستم اندازه گیری به خط لوله خروجی پالایشگاه هدایت و تحویل مدیریت منطقه عملیات انتقال گاز مربوطه میگردد.

سید مرتضی سعیدیان/

وقتی نفت تمام شد، چه بسوزانیم؟

نويسنده : مرتضی هادوی (منبع : کانون دانش)
رای بیشتر ما بخشی از جاذبه نفت احتمالا در سهولت استفاده از آن بوده است.

همین یک ماده به ما خوراک، گرما، مواد شیمیایی، دارو، لباس و بالاتر از همه، امکان حرکت داده است. بنابر این برای ما طبیعی است که به دنبال تنها یک جایگزین پاکیزه و ساده برای نفت باشیم که همه این کارها را بکند. اما واقعیت تلخ این است که هیچ چیزی نمی تواند همه کارهایی را بکند که از نفت بر می آید. فعلا که نمی تواند و شاید هرگز هم نتواند.

صرفه جویی برای مصارف اساسی
از این رو، برنامه ریزی برای دوران پایان نفت که به سرعت فرا می رسد، به این معنی است که ما می پذیریم باید به جای یافتن یک راه حل بزرگ، به چندین راه حل جزیی متوسل شویم .این به معنای پذیرفتن این نکته است که کارهایی هست که فقط نفت می تواند بکند. این همچنین بدان معناست که ما باید فهرستی از نیازهای اساسی خود نیز فراهم آوریم. احتمالا مصارف دارو سازی و کشاورزی در صدر این فهرست قرار خواهد گرفت. پس از آن، نوبت به راههای مختلف تولید انرژی می رسد که بیشتر آنها باید از منابع انرژی تجدید شونده به معنای منابع طبیعی پایان ناپذیر تامین شود.

انرژی هیدروژنی به شکل سنتی آن مدت های طولانی است که مرسوم بوده است. این نوع انرژی از مهار قدرت آب جاری، مانند آسیاب های آبی قدیمی، تولید می شود. انرژی هیدروژنی، تولید آلودگی نمی کند، اما فقط در جایی کارآیی دارد که آب موجود باشد: احداث سد به ندرت پاسخگوی این نیاز است. انرژی موج شکل های جدیدتری از نیروی تولید شده از آب است که تقریبا فقط در کشورهای ساحلی امکان پذیر است؛ در هر حال تولید گسترده این نوع انرژی ها راه درازی در پیش دارد.
بسیاری از کارشناسان هیدروژن را سوخت آینده می دانند و شاید هم واقعا یک روزی چنین باشد. هیدروژن، یکی از اجزای تشکیل دهنده آب، منبعی نامحدود است و باعث آلودگی نمی شود. اما در حال حاضر ذخیره کردن و انتقال آن دشوار است و تهیه آن متکی به مصرف الکتریسته است که این الکتریسیته یا باید منشاء آبی داشته باشد یا سوخت فسیلی. شاید وقتی الکتریسیته عمدتا از طریق انرژی خورشیدی تهیه شود، انرژی هیدروژنی نیز جای خود را در میان سوخت های قابل دسترس آینده پیدا کند. حتی در کشور ابری مانند بریتانیا، پانل های خورشیدی نصب شده بر بام خانه ها می تواند الکتریسیته آنها را تامین کند.

مکمل های با ارزش
اما این نوع انرژی ها نمی توانند بلاانقطاع تولید شوند، پس ما همیشه به نوعی انرژی پشتیبان، مثلا نوعی باطری، نیاز داریم. نیروی باد: توربین های بادی، شکل مدرن آسیاب های بادی، می توانند در کشورهای پر بادی مانند بریتانیا مقادیر مناسبی انرژی تولید کنند.این توربین ها مانند پانل های خورشیدی قادر نیستند 24 ساعت روز انرژی تولید کنند و معمولا ساکنان نقاطی که این توربین ها نصب شده اند، از سر و صدا، هیبت بزرگ آنها و خطری که برای پرندگان دارند، شاکی هستند.
سوخت زیستی (بیوفیول)، شامل محصولات زراعی و مواد خاصی مانند تفاله چغندر قند می شود که نیروگاه ها می توانند به جای سوخت فسیلی از آن استفاده کنند.
یک نیروگاه در بریتانیا از فضله مرغ و باقیمانده دام هایی که در جریان اپیدمی جنون گاوی نابود شدند به عنوان سوخت استفاده می کند. در کشورهای در حال توسعه هم از چوب، با این که کم یاب است، و همین طور مدفوع چهارپایان، که برای تقویت خاک زراعی فرسوده لازم است، به عنوان سوخت استفاده می شود.

گزینه های دراز مدت
انرژی زمین گرمایی (Geothermal)، را از حرارت بالای مرکز زمین تولید می کنند. این انرژی یا از صخره ها و آبی که نزدیک به سطح زمین است، یا حفر چاه های عمیق به دست می آید. این نوع انرژی در اغلب ساختمان های کشور ایسلند و شمار زیادی از کشورهای دیگر مورد استفاده است. با استفاده از تفاوت دما میان عمق و سطح آب اقیانوس ها که در معرض تابش نور خورشید بوده است، می توان الکتریسیته تولید کرد. بنابر یک تحقیق، یک دهم درصد از انرژی خورشیدی تابش شده به اقیانوس ها، می تواند بیش ار بیست برابر انرژی مصرفی قاره آمریکای شمالی را تامین کند. اما دسترسی گسترده به این نوع انرژی نیز راه درازی در پیش دارد.
ذخائر گاز ممکن است بیشتر از نفت دوام بیاورد. ذغال سنگ به وفور یافت می شود اما سوزاندن این نوع سوخت به گرمایش زمین دامن می زند وسوختی آلوده کننده تر از نفت تلقی می شود. انرژی هسته ای باعث تولید گازهای گلخانه ای نمی شود اما عیوب متعددی دارد. بسیاری از مردم با استفاده از این نوع انرژی مخالفند چون معتقدند نه تنها منبع انرژی خطرناک است بلکه جمع آوری و دفن زباله های آن نیز تاکنون با خطرات ایمنی زیادی همراه بوده است.

مشکل جا به جایی
در این میان سوخت دیگری وجود دارد به نام "سوخت پنجم". سوخت پنجم همان حفظ و همچنین کاهش اتلاف انرژی است. تلویزیون را بی دلیل روشن رها نکردن، کتری را بیش از حد لازم از آب پر نکردن، لامپ اضافی را خاموش کردن و با خودرو و وسایط نقلیه دیگر، سفرهای غیرضروری انجام ندادن، همه و همه باعث کاهش اتلاف انرژی می شود. در کنار کاهش اتلاف انرژی می توان وسایط نقلیه و دیگر امکانات مورد استفاده در زندگی روزمره را به لحاظ مصرف انرژی بهینه کرد. بسیاری از سوخت های جایگزین در حال حاضر در دسترس هستند. سوخت های دیگری هم بزودی در دسترس خواهند بود و قیمت آنها نیز روز به روز کاهش خواهد یافت. بزرگترین مشکل، مشکل حمل و نقل است چون بسیاری از سوخت های جایگزین به راحتی در خودروها قابل استفاده نیستند. به جز این، تنها چیزی که یادآوری آن لازم است این است که ما متوجه باشیم در آینده برای روشن کردن حتی یک لامپ در خانه خود تا چه حد به این نوع سوخت ها نیازمند خواهیم بود.
آلکس کربی گزارشگر محیط زیست بی بی سی

خطا های اندازه گیری

مقدمه
در اندازه گيري کميت هاي فيزکي خطا اجتناب ناپذير است و يا بهتر است گفته شود خطا جزء جدا نشدني اندازه گيري به شمار مي آيد. از اين رو در اندازه گيري کميتها به اندازه و نيز منابع خطا بايد همواره توجه شود. به عبارت ديگر مطالعه و شناخت خطا ما را در يافتن روش هاي کاهش آن براي دستيابي به نتايج بهينه ياري مي دهد. به اين ترتيب از ميزان خطا تا به اندازه اي مي توان کاست که از اثر آن بر نتايج به دست آمده از اندازه گيري ، بتوان چشم پوشي کرد.
در تحقيقات علمي اين قانون ثابت شده است که وقتي يک تجربه براي اولين بار انجام مي شود، نتايج حاصل با حقيقتي که در جستجويش هستيم شباهت اندکي دارد. وقتي تجربه اي تکرار مي شود، اگر با ظرافتهاي متوالي در فن و روش همراه باشد، نتيجه ها به تدريج و به طور مجانبي به آن چيزي نزديک مي شود که مي توان آن را به عنوان يک توصيف معتبر با مقداري اطمينان بپذيريم.
خطا در وبستر چنين تعريف مي شود:
" تفاضل بين مقدار حساب شده يا مشاهده شده و مقدار واقعي آن"
البته در حالت معمولي مقدار واقعي را نمي دانيم يا دليلي براي اجراي تجربه نداريم. اما اغلب از مشاهده تجربيات گذشته يا از شيوه هاي ديگر تجربي و نظري مي فهميم که خطا تقريبا چه مقدار بايد باشد. اين قبيل تقريبها مي توانند نشانه اي از مرتبه درستي نتيجه از نظر اندازه باشند. با وجود اين براي اينکه از خود داده ها مقدار اعتمادي را که نسبت به نتايج تجربه داريم تعين کنيم، به يک راه اصولي نيازمنديم.
دقت یک وسیله ی اندازه گیری تابعی از طراحی، انتخاب مناسب ماده برای هر ماده و مهارت ساخت است. با کنترل این فاکتور ها سازنده قادر به نشان دادن و ضمانت مقدار خطایی است که خطای محدود کننده یا ضمانت نامیده می شود. معمولا ضمانت می شود که دقت در حد درصد معینی از مقیاسی است که وسیله نشان می دهد.
یک وسیله ی اندازه گیری از چندین جزء ساخته شده و هر کدام یک خطای محدود کننده دارد. اگر یک کمیت معین باشد و کمیت خطا (کمیتی که بیشترین انحراف از کمیت صحیح را دارد)  باشد،
خطای محدود کننده ی نسبی(دقت نیز نامیده می شود) 
( درصد خطای محدود کننده)
اگر یک جزء یک خطای محدود کننده ی نسبی  داشته باشد، اندازه ی محدود کننده ی جزء  خواهد بود.بنابراین اگر اندازه ی معین یک مقاومت 100 ohm و دارای خطای محدود کننده ی باشد  باشد، بزرگی مقاومت در محدوده ی (95ohm تا 105ohm) خواهد بود. به بیان دیگر، سازنده ی مقاومت ضمانت می کند مقدار آن بین 95ohm تا 105ohm باشد.
 
2.2           خطای کل یک وسیله مرکب از اجزای مختلف
یک وسیله یا سیستم اندازه گیری از ترکیب چندین وسیله/جزء دیگر تشکیل شده که هریک خطای محدود کننده ی مربوط به خود را دارند. خطای محدود کننده ی مرکب، بسطه به چگونگی اتصال اجزای گوناگون در سیستم کل به روش های زیر محاسبه می شود.
الف) هنگامی که نتیجه ی نهایی حاصل جمع یا تفاضل خروجی اجزای مختلف باشد:
اگر Q نتیجه ی نهایی باشد و  خروجی های هر یک از وسایل و Q مجموع یا تفاضل  ( )باشد، آنگاه . به بیان دیگر خطاهای محدود کننده ی کل در این حالت با مجموع حاصلضرب هریک از خطاهای نسبی در نسبت هر جمله به تابع مورد نظر برابر است.
ب) هنگامی که نتیجه ی نهایی حاصلضرب یا خارج قسمت خروجی های وسایل مختلف باشد:
در این حالت
یا
یا
بنابراین .
به بیان دیگر، خطای محدود کننده ی نسبی سیستم، مجموع خطاهای نسبی همه ی وسایل است.
ج) هنگامی که خروجی نهایی فاکتوری متشکل از خروجی وسایل مختلف باشد:
بنابراین  
کابرد رابطه ی بالا از مثال زیر مشخص می شود.
مثال 2.1   مقاومت مجهول در یک پل وتسون بکمک سه مقاومت معلوم بصورت  اندازه گیری می شود. اگر اندازه ی ، ، ، باشد،
  
و  
بنابراین خطای محدود کننده ی .
 
 نگاهي اجمالي به خطاهاي اندازه گيري:
دسته اي از خطا ها وجود دارند که درباره آنها به آساني مي توانيم بحث کنيم. اين خطاها از اشتباهات و پيشامدها در محاسبه  يا اندازه گيري سرچشمه مي گيرند. خوشبختانه اين منابع خطا معمولا يا از نادرست بودن مقادير داده ها يا از نتايجي که بطور معقول به نتايج مورد انتظار نزديک نيستند به وجود مي آيند.
خطاهاي ديگري وجود دارند که تحت عنوان خطاهاي غير قانوني دسته بندي شده اند و مي توان با اجراي صحيح و مجدد آنها را تصحيح کرد. خطاهاي اصولي دسته ديگري از خطاها هستند که بررسي آنها آن قدرها هم آسان نبوده و در اين مورد تجربه آماري در حالت کلي مفيد نمي باشد.
خطا هاي سيستماتيک:
خطا هاي سيستماتيک آنهايي هستند که به وسيله دستگاه هاي اندازه گيري حاصل مي شود و در بعضي اوقات در اثر شرايط  اندازه گيري به وجود مي آيد.
خطا هاي سيستماتيک يک کميت هم از نظر اندازه و هم از نظر علامت مقاديري ثابت اند. از مقايسه کميت مذکوربا معيارهای دقيق تر و دقت در شرايط اندزه گيري مي توان آنها را حذف کرد.
خطا هاي اتفاقي:
آنهايي هستند که در اثر عدم دقت و عدم مرغوبيت دستگاه هاي اندازه گيري و همچنين عدم دقت حواس شخص آزمايش کننده به وجود مي آيند. بر عکس خطا هاي سيستماتيک ، خطا هاي اتفاقي هم از نظر اندازه و هم از نظر علامت مقادير ثابتي نيستند.
خطای ماکزیمم
اگر نتایج اندازه گیری یک کمیت را با x1 و x2 و ... و xn نمایش دهیم مقدار متوسط عددی x = (x1 + x2 + … + xn)/n را می‌توان اندازه آن کمیت اختیار کرد و بزرگترین مقادیر: |xn - x| , … , |x1 - x| را خطای ماکزیمم گویند.
خطاي مطلق:
فرض کنيم تمام علل خطاهاي سيستماتيک يک دستگاه اندازه گيري را حذف کرده باشيم، نتيجه اندازه گيري خطايي دارد که علامت آن نامعين است و بايد علامت آن را معين کنيم. خطاي مطلق اندازه گيري يک کميت مانند  برابر است با اختلاف بين آن کميت و مقدار  که در اثر اندازه گيري آن کميت حاصل شده است يعني:
چون مقدار حقيقي  مشخص نيست بايد خطاي اندازه گيري آن مشخص گردد. معمولا به کمک بررسي روش ها و دستگاه اندازه گيري مي توان کم و بيش حدود خطايي را که مي تواند رخ دهد بدانيم. اين حدود حداکثر اختلاف ممکن بين اندازه واقعي کميت و اندازه به دست آمده در اثر تجربه مي باشد، به طوري که مي توان نوشت:
را خطاي مطلق اندازه گيري گويند.
خطاي نسبي:
خارج قسمت خطاي مطلق بر اندازه واقعي کميت را خطای نسبی گويند:                 خطاي اندازه گيري مستقيم:
خطايي که در اثر مقايسه دو کميت هم جنس اتفاق مي افتد، مثلا وقتي که بخواهيم طول جسمي را اندازه بگيريم.
خطاي اندازه گيري غير مستقيم:
خطا درکميت هايي که حاصل از جمع و تفريق، ضرب و تقسيم کميت ها به دست مي آيد. در حالت جمع و تفريق دو يا چند کميت خطاي مطلق کل مساوي مجموع خطاي مطلق آن کميت هاست و در حالت ضرب و تقسيم دو يا چند کميت خطاي نسبي حاصل مساوي مجموع خطاهاي نسبي هر يک از آن کميت هاست. اما خطاها از ديدگاه اندازه گيري به خطاهاي رفع شدني و خطاهاي رفع نشدني تقسيم مي شود.
 
خطاهاي رفع شدني:
خطاهايي که معمولا با تکرار اندازه گيري و دقت بيشتر مي توان آنها را رفع کرد. که به چهار نوع تقسيم مي شود:
1- خطاي اتفاقي (سهوي) : 
·       خطاهاي محاسباتي جزئي و کلي :
در خطاهای محاسباتی جزئی باتکرار محاسبات مي توان بر صحت اندازه گيری اطمينان حاصل کرد.
در خطاهای محاسباتی کلی يا فاحش, خطاهائی بديهی, دور از واقع و غير معقول هستند که با تکرار محاسبات ميتوانند رفع مي شوند.
·       خطاي بد خواندن: 
اشتباه در خواندن درجه بندي وسيله انداره گيري که با تکرار اندازه گيري مشخص مي گردد.
 2- خطاي هم محوري : 
·       خطاي مسير ديد: مسير ديد بايد عمود بر انديکاتور باشد. چون زاويه ديد خود موجب خطاست.
·       خطاهاي مثلثاتي: 
 خطاي حاصل از عدم هم راستايي (عدم موازي بودن) امتداد قطعه و وسيله اندازه گيري.
ü    خطاي کسينوسي: 
 = مقدار خوانده شده       = مقدار حقيقی  
ü    خطاي سينوسيي و کسينوسي:
     =مقدار حقيقی       = خطای کسينوسی         = خطای سينوسی
 
3)خطاهای محیطی :
 این خطاها بسیار پر دردسر هستند زیرا با گذشت زمان تغییر می کنند و قابل پیش بینی نیستند .
اینها به این دلیل اتفاق می افتند که از تجهیزات ، در شرایطی غیر از شرایط مورد نظر تولید کننده ،مورد استفاده قرار می گیرند .این شرایط می تواند چیزهایی از قبیل دما، رطوبت ، ارتفاع و … باشد این خطا ها را می توان با به کار گیری راه حل های زیر کم کرد یا از بین برد.
     الف) استفاده از وسایل مورد نظر در شرایط مشخص محیطی که دارای دما فشار و رطوبتی باشد که با معیارهای تولید کننده ی آن وسیله مطابقت داشته باشد .
     ب) اگر عمل به شرط بالا ممکن نباشد ، باید  تغییرات حاصل از شرایط محیطی را نیز لحاظ کنیم ودر عددهای بدست آمده حاصل از اندازه گیری تغییرات ناشی از آن ها را اعمال کنیم .
     ج) جبران سازی های اتو مکانیکی با استفاده از دستگاه های پیچیده در مورد چنین انحرافاتی ، نیز روشی است که گاهی مورد استفاده قرار می گیرد.
     د) می توان با توجه به شرایط جدید کالیبراسیون های جدیدی را ایجاد کرد
) خطا های ناگهانی : این خطاها در وضعیت های غیر قابل پیش بینی ، متفاوت هستند و بسیار دشوار است که بخواهیم تمام منابع خطا ی از این دست را مشخص کنیم . مهکترین دلایل این خطاها عبارتند از :
      الف) لغزش های جزئی در وسیله مورد نظر  
       ب) عقبگرد های موجود در حرکت
       ج) حرکت های نا مطلوب در اعضای الاستیک
        د) لغزش های مکانیکی
        ه) تضاد های اندازه گیری بین نشانه گذار و مقیاس و خطاهای ناشی از آن
        یکی از خاصیت های این خطا این است که تصادفی هستند و ممکن است اثر همدیگر را خنثی کنند . بعضی از این خطاها را می توان حداقل کرد . مثلا خطاهای حرکتی . مثلا خطاهای حرکتی  ، به کیفیت الاستیکی مواد بستگی دارد و طراح این وسایل باید با  خواص این مواد آشنا با شد با استفاده از کمک فنر ها نیز می توان خطاهای ارتعاش را کاهش داد اما لغزش های جزئی به هر حال اجتناب ناپذیر است. 
 
 
(4خطاي الاستيک:
خطاي ناشي از خاصيت کشساني ماده که در اثر نيروي وارد شده توسط اندازه گيری  نيروي وزن به وجود مي آيد.
  = کرنش الاستيک  
     = کرنش پلاستيک
چون σ با F (نيرو) متناسب است پس تا محدوده  مي توان نيرو وارد کرد و اگر از  بيشتر نيرو وارد کنيم جسم از حالت الاستيک اوليه خارج شده و ديگر به اندازه اوليه خود باز نمی گردد.
o   درصورتيکه قطعه صلب باشد نيروي وارد شده توسط شخص اندازه گير که هم بر وسيله اندازه گيري و هم بر قطعه وارد مي شود، در وسيله اندازه گيري تاثير خواهد داشت و سبب فاصله گرفتن لبه هاي وسيله اندازه گيري خواهد شد. و در صورتی که قطعه صلب نباشد اين تاثير بر قطعه مورد اندازه گيري خواهد بود.
o      نيروي وزن سبب انحناي وسيله اندازه گيري و در مواردي سبب انحناي قطعه مورد اندازه گيري مي شود. 
پس خطاهاي قابل حذف را می توان به صورت زیر نیز ثقسیم بندی نمود : 
1- خطاهاي محيطي
2- خطاهاي ناشي از نيروي غيراستاندارد
3- خطاهاي ناشي از سطح تكيه گاهي
4- خطاهاي ناشي از ارتعاشات و سروصدا
5- خطا در سوار نمودن اجزا وسايل اندازه گيري
6- خطاهاي هم مسير در آوردن: خطاي مثلثاتي خطاي مسير ديد.
كه خطاي محيطي / خطاي هم مسير درآوردن با همين نام ذكر شده و خطاي ناشي از ارتعاشات و سروصدا در خطاي محيطي و خطاي ناشي از نيروي غير استاندارد در خطاي الاستيك گنجانده شده است. در ضمن براي توضيح بيشتر خطا در سوار نمودن قطعات و اجزاء وسايل اندازهگيري يعني خطايي كه در اثر سوار نمودن اجزاء و قطعات وسايل اندازهگيري. و از بخش خطاهاي ذاتي، خطاي كاليبراسيون كه عيناً ذكر شده و عيوب الكترونيكي در خطاهاي خواندن در وسايل اندازهگيري ذكر شده و تغيير شكل اجزاء به خاطر تنشهاي پسماند و تحت تأثير وزن در خطاي كاليبراسيون ذكر شده.
 
 خطاهاي رفع نشدني (غير قابل حذف)(ذاتي):
1-             خطاي ابعادي و کاليبراسيون:
خطايي که در تنظيم دقت اندازه گيري وسيله اندازه گيري رخ مي دهد , مثلا تنظيم صفر وسيله اندازه گيری. در اثر خطاي ابعادي و ساير خطاها در اجزاء وسيله ي اندازه گيري كه ناشي از خطاي اولية ساخت، استهلاك آنها در حين كاركرد يا صدمه ديدن آنها به خاطر قرار گرفتن در شرايط محيطي نامناسب يا اعمال نيروهاي غيرمجاز است، ناشی می شود.
 
2-             خطاي در خواندن وسيله اندازه گيري: 
عدم انطباق نمايشگر با مندرجات روي وسيله اندازه گيري و يا خطاي ذاتي وسيله که به شرح ذيل مي باشد.
 
·                 خطاي خواندن در سيستم ديجيتالي: 
برخلاف تصور همگان در مورد وسائل اندازه گيری عقربه ای و ديجيتالی (با دقت برابر) خطای سيستم ديجيتالی از سيستم عقربه ای بيشتر است, زيرا در سيستم ديجيتالي به علت اينکه سنسورها مقدار نشان دهنده را با جز صحيح کوچکترين تقسيم بندي وسيله اندازه گيري نشان مي دهند، پس خطاي اندازه گيري آنها برابر با  کوچکترين تقسيم بندي وسيله خواهد بود.
 
در ضمن در سيستمهاي ديجيتالي ممكن است خطا در اثر فرسوده شدن مدارات و قطعات الكترونيكي و سنسورهاي اندازه گيري بوجود آيد. تصحيح خطا در وسايل اندازه گيري لازم است وسايل اندازه گيري به صورت يك پريوديك تست و كاليبره شوند و بعد از تست خطاهاي قابل اصلاح از طريق ركلاژ يا تعويض قطعات معيوب رفع ميشوند و خطاهاي غير قابل اصلاح از طريق فوق را با دادن منحني ها يا ضرايب تصحيح خطا به قسمت محاسبه گر سيستم جبران نماييم. ازجمله اين خطاها تغيير تدريجي طول موج نور ليزر در سيستم ايتروفرومتر در اثر فرسودگي لامپ ليزر يا عدم عمود بودن محورهاي حركتي ماشين CMM ميباشد. ذكر اين نكته لازم است كه در كتب و جزوات مختلف خطاها به صورتهاي متفاوتي دسته بندي شده، صورت ذكر شده در فوق به خاطر حالت كليتي كه داشته ذكر شده است.
پس بطور خلاصه می توان گفت خطاهاي غير قابل حذف عبارتند از :
1- خطاي ابعادي
2- خطاي تغيير شكل اجزا تحت تاثير وزن
3- خطاي تغيير شكل به خاطر تنش هاي پس ماند

قسمت اول :
کاربرد لیزر در اندازه گیری و کنترل :
خصوصيات جهتمندي درخشايي و تكفامي ليزر باعث كاربردهاي مفيد زيادي براي اندازه گيري و بازرسي در رشته مهندسي سازه و فرايندهاي صنعتي كنترل ابزار ماشيني شده است. در اين بخش تعيين فاصله بين دو نقطه و بررسي آلودگي را نيز مد نظر قرار مي دهيم
يكي از معمولترين استفاده هاي صنعتي ليزر هم محور كردن است. براي اينكه يك خط مرجع مستقيم براي هم محور كردن ماشين آلات در ساخت هواپيما و نيز در مهندسي سازه براي ساخت بناها پلها و يا تونلها داشته باشيم استفاده از جهتمندي ليزر سودمند است. در اين زمينه ليزر به خوبي جاي وسايل نوري مانند كليماتور و تلسكوپ را گرفته است. معمولا از يك ليزر هليم - نئون با توان كم استفاده مي شود و هم محور كردن عموما به كمك آشكارسازهاي حالت جامد به شكل ربع دايره اي انجام مي شود. محل برخورد باريكه  ليزر روي گيرنده با مقدار جريان نوري روي هر ربع دايره معين مي شود. در نتيجه هم محور شدن بستگي به يك اندازه گيري الكتريكي دارد و در نتيجه نيازي به قضاوت بصري آزمايشگر نيست. در عمل دقت رديف شدن از حدود  5µm تا حدود  25µm  به دست آمده است.
از ليزر براي اندازه گيري مسافت هم استفاده شده است. روش استفاده از ليزر بستگي به بزرگي طول مورد نظر دارد
براي مسافتهاي كوتاه تا 50 متر روشهاي تداخل سنجي به كار گرفته مي شوند كه در آن ها از يك ليزر هليم - نئون پايدار شده فركانسي به عنوان منبع نور استفاده مي شود. براي مسافتهاي متوسط تا حدود 1 كيلومتر روشهاي تله متري شامل مدوله سازي دامنه به كار گرفته مي شود. براي مسافت هاي طولاني تر مي توان زمان در راه بودن تپ نوري را كه از ليزر گسيل شده است و از جسمي بازتابيده مي شود اندازه گيري كرد.

آشنایی با مفاهیم ژئوشیمی نفت و گاز

گروه علمی تحقیقاتی نفت تایمز:
آن‌چه که در پی می‌آید، ویرایش نخست مقاله‌ی « آشنایی با مبانی ژئوشیمی آلی نفت و گاز» از مجموعه‌ی متون آموزشی آشنایی با مفاهیم مهندسی نفت، ویژه‌ی خبرنگاران سیاستی و سیاست‌پژوهان بخش بالادستی نفت و اقتصاد انرژی است که در سرویس مسائل راهبردی دفتر مطالعات خبرگزاری دانشجویان ایران، تدوین شده است.
امروزه علوم زیادی وجود دارند که تلفیقی از ۲ یا چند علم مختلف هستند. هدف ازتلفیق این دو یا چند علم مختلف، رفع مشکلات و جواب دادن به سؤالاتی است که هیچ یک از این علوم به تنهایی توانایی انجام آن را ندارند، مانند علم ژئوفیزیک که ترکیبی از علوم زمین‌شناسی و فیزیک است. با ترکیب این دوعلم می‌توان اطلاعات زمین شناسی را با کمک علم فیزیک مورد بررسی قرارداد. یکی دیگر از این علوم، علم ژئوشیمی آلی است که ترکیبی ازعلوم زمین شناسی و شیمی آلی است که در این مقاله مورد بررسی قرارمی گیرد.
همان‌طورکه درمقاله مبانی شناخت مخزن گفته شد نفت در سنگ منشأ تشکیل می‌شود. برای تشکیل نفت در سنگ منشأ فرآیندهای مختلفی بر روی مواد آلی اتفاق می‌افتد تا این مواد تغییر ماهیت داده و به نفت و گاز و دیگر فرآورده‌ها تبدیل شوند. در ابتدا لازم است اطلاعاتی درخصوص سنگ منشأ‌ بدست آوریم؛ به عنوان نمونه سنگ منشأیی که مطالعه می‌شود چه نوع هیدروکربوری (نفت و گاز)‌ تولید می‌کند یا اصلا توانایی ایجاد هیدروکربور را در خود دارد یا خیر؟

مواد آلی در درون سنگ منشأ‌ تبدیل به کروژن (Kerogen) می شوند؛ کروژن به مواد آلی درشت دانه‌ای گفته می‌شود که توانایی انحلال در اسیدهای آلی را ندارند. نفت ازتغییر و تحول و بلوغ کروژن تولید می‌شود؛ به طورکلی چهار نوع کروژن داریم:

۱- کروژن نوع اول
۲- کروژن نوع دوم
۳- کروژن نوع سوم
۴- کروژن نوع چهارم

- کروژن نوع اول

محیط تشکیل این نوع کروژن‌ محیط ‌های آبی شیرین و دریاچه‌های آب شیرین است. این نوع کروژن مرغوب‌ترین نوع کروژن است و فقط تولید نفت می‌کند. موجودات تشکیل دهنده این نوع کروژن ، جلبک‌ها هستند.
- کروژن نوع دوم

این نوع کروژن در محیط‌ های دریایی و اقیانوسی تشکیل می‌شود وبخش عمده‌ی تولیدات آن نفت ومقداری هم گازاست. کروژن نوع دوم فراوان‌ترین کروژن است؛ به‌ این دلیل که در گذشته بیشتر قسمت‌های زمین را محیط‌ های دریایی تشکیل داده بودند.
- کروژن نوع سوم

این نوع کروژن در محیط‌ های خشکی تشکیل می‌شود. البته این نکته را باید یادآور شد که رودخانه نیز جزء محیط ‌های خشکی به حساب می‌آید. تولید این نوع کروژن گاز است؛ زیرا این نوع کروژن از مواد آلی گیاهی و درختان به‌وجود آمده است.
- کروژن نوع چهارم

در نهایت کروژن نوع چهارم که هیچ هیدروکربوری به‌وجود نمی‌آورد و صرفاً کربن خالص یا اصطلاحاً گرافیت تولید می‌کند. برای این‌که کروژن موجود در ” سنگ‌های منشأ ” توانایی تولید نفت را پیدا کند، باید دانه‌های درشت مواد آلی به تدریج شکسته شوند و تبدیل به مواد آلی ریزدانه‌تر و قابل انحلال در اسیدهای آلی شوند. این مسیر تغییر و تحولات مواد آلی درون سنگ منشأ را ” بلوغ (Maturation) مواد آلی” گویند. مراحل بلوغ به شرح زیر است.

۱- دیاژنز ( Diagenesis )
این تغییرات بلافاصله بعد ازنهشته شدن مواد آلی در درون رسوبات سنگ منشأ‌ آغاز می‌شود؛ فعالیت‌های موجودات زنده ای که در کف دریا زندگی می‌کنند و همچنین بعد از گذشت مدتی، فشار رسوبات بالایی -که روی رسوبات در برگیرنده مواد آلی نشسته‌اند- می‌توانند عامل این تغییرات باشند.در این مرحله از بلوغ ، گازی به نام گاز بیوژنیک (Biogenesis) تولید می‌شود.

۲- کاتاژنز (Katagenesis )
دراین مرحله سنگ منشأ به بلوغی می‌رسد که می‌تواند نفت و گازتولید کند در واقع دما و فشار به حدی می‌رسد که مواد آلی تولید نفت و گازمی‌کنند. در مرحله کاتاژنز در یک رنج دمایی خاص، نفت شروع به تولید می‌کند که به آن (Oil window) گویند.

۳- متاژنز (methagenesis )
در این مرحله بلوغ، فقط گاز تولید می‌شود که به گاز تولید شده دراین مرحله گاز ژنتیک (genetic gas) گویند. اگرشکسته شدن مواد آلی و تبدیل به مولکول‌های کوچکتر ادامه یابد، بلوغ به مرحله متامورفیزم (metamorphism) می‌رسد. در این مرحله کربن خالص یا گرافیت تولید می‌شود که همان ذغال‌سنگ است.

تشخیص بلوغ
برای تشخیص بلوغ هرسنگ منشأ روش‌های مختلفی وجود دارد. مانند استفاده از دستگاه Rock eval که اطلاعات زیادی را در اختیارمتخصصین قرارمی‌دهد. روش دیگر استفاده از میکروسکوپ و مطالعه ماده آلی ( Vitrinite ) است که تغییرات رنگ آن منجر به تشخیص مرحله بلوغ سنگ منشأ می‌شود. روش‌های دیگری نیز وجود دارد که می‌توان به‌وسیله آن بلوغ سنگ منشأ را تخمین زد.

تشخیص نوع کروژن
اما برای تشخیص نوع کروژن موجود، می‌توان با مطالعه “میسرالی” (macelar) که در درون آن است نوع آن را تشخیص داد. هر کروژن یک macelar خاص خود را دارد که با مشاهده آن در نمونه سنگ منشأ می‌توان پی به نوع کروژن برد. به عنوان نمونه میسرال کروژن نوع دوم ویترینایت(vitrinite) نام دارد.میسرال درون سنگ منشأ یا کروژن، حکم فسیل در سنگ را دارد. همان‌طور که با دیدن فسیل یک سازند خاص می‌توان به نوع سازند پی برد، با دیدن میسرال هر نوع کروژن می‌توان به نوع کروژن آن پی برد.

کاربردها
یکی از کاربردهای ژئوشیمی، در مطالعه سنگ منشأ است که می توان به‌ وسیله این نوع مطالعه تشخیص داد که آیا این “سنگ منشأ” توانایی تولید هیدروکربور را دارد و اگر دارد چه نوع هیدروکربوری (نفت یا گاز)‌ می تواند تولید کند؟ آیا تولید نفت آن مقرون به صرفه و قابل توجه است یا خیر؟ از کاربردهای دیگر ژئوشیمی آلی ، در اکتشاف نفت و مطالعه مخازن نفتی است. از کارهایی که در ژئوشیمی آلی انجام می‌شود مطابقت نفت با نفت (oil-oil correlation) یا نفت با سنگ منشأ (oil-source correlation) است، به‌این معنی که در مطابقت نفت با سنگ منشأ‌، نفت موجود دریک سنگ مخزن با سنگ‌های منشأ‌ اطراف از جهات مختلف مطابقت داده می‌شود و به این ترتیب می‌توان سنگ منشأ نفت موجود در مخزن را مشخص کرد و ازاین طریق این امکان را بررسی کرد که آیا در مسیر بین سنگ منشأ و سنگ مخزن ، تله‌ی نفتی دیگری هم وجود دارد یا خیر و به این ترتیب اولویت‌های حفاری برای اکتشاف یا حفاری‌های بعدی با حداقل ریسک را مشخص کرد و یا درمطابقت نفت با نفت (oil-oil correlation) نفت دو یا چند مخزن را با هم مقایسه و مطالعه کرد؛ به این منظورکه آیا دارای سنگ منشأ یکسانی هستند یا خیر؟ این تطبیق کمک زیادی در اکتشاف تله‌های نفتی بعدی می‌کند.
از دیگر کاربردهای ژئوشیمی آلی مطالعه نفت موجود در مخازن است. امروزه بعضی از مخازن کشور با مشکل رسوب آسفالتن روبرو هستند. به این ترتیب که در پایین این مخازن یک لایه نازک آسفالتن تشکیل می‌شود و باعث می‌شود به عنوان نمونه، قسمت آبران مخزن که در قسمت زیرین مخزن قرار دارد از قسمت نفتی جدا شود و نتواند به‌خوبی انرژی لازم برای حرکت نفت را فراهم کند.
با مطالعات ژئوشیمیایی آلی نفت موجود در مخزن می‌توان عامل تشکیل آسفالتن را پیدا کرد و مانع از تشکیل آن شد. از دیگر مشکلات این است که در سطح تماس آب با نفت، آب می‌تواند قسمت‌های سبک نفت را درخود حل کند (Water washing) و با خود به جاهای دیگر ببرد و این نیز زیان آور است و باعث سنگین شدن نفت باقی مانده می‌شود و یا میکروب‌هایی که از طریق آبهای زیرزمینی به نفت وارد می‌شوند باعث سنگین‌تر شدن نفت می‌شوند. از آن‌جا که خوراک این میکروب‌ها مواد نفتی سبک است، این میکروب‌ها با مصرف این مواد ؛ باعث می‌شوند نفت موجود در این مخازن به نفت سنگین تبدیل شود. با مطالعات ژئوشیمیایی آلی و اعمال روش‌های پیشنهادی آن می‌توان این آثار زیان بار را کم کرد. همچنین در ازدیاد برداشت به روش میکروبی یا MEOR ، که برای نفت سنگین باقی‌مانده در مخزن به‌کار می‌رود، نیز نیاز به مطالعه نفت موجود در آن مخزن داریم تا با پی‌بردن به ترکیب نفت و میکروب‌های موجود در آن ، شرایط را برای رشد میکروب‌هایی فراهم کنیم که با مصرف مواد نفتی و ایجاد گاز در مخزن ، فشار مخزن را افزایش می‌دهند و باعث ازدیاد برداشت نفت باقی‌مانده می‌شود

علت استفاده از دوده در لوله های پلی اتیلن چیست ؟

بعلت استفاده از لوله های پلی اتیلنی در معرض نور خورشید ، اشعه مخرب UV باعث تخریب آن میگردد . حال برای جلوگیری از نفوذ این تشعشعات پرده ای ضد نور از جنس دوده بعنوان ارزانترین آنتی UV در این محصولات ایجاد میکنند . برای بهینه بودن عملکرد این پرده باید حداقل 2 درصد دوده بصورت کاملا یکنواختی در لوله توزیع گردد . پایین بودن درصد آن از این مقدار دوده (2%) باعت اختلال در عملکرد بهینه پرده ضد نور میشود و بالا تر بودن آن از 3 درصد باعت اختلال در سایر خواص فیزیکی و مکانیکی این محصول میگردد . بهترین میزان طبق اخرین ویرایشات استاندارد ملی ایران از 2 تا 2.5 درصد میباشد .

بررسي مشكلات عملياتي لوله هاي پلي اتيلن توزيع گاز

استفاده از لوله هاي پلي اتيلن در شبكه هاي توزيع آب و گاز دنيا از حدود پنجاه سال قبل رايج شدهاست. به عنوان نمونه وضعيت و ميزان استفاده از شبكه هاي پلي اتيلن در مقايسه با لوله هاي فولادي و ساير لوله ها كه توسط شركت گاز دوفرانس اجرا شده در شكل ي نشان داده شده است. همانگونه كه ملاحظه ميشود ميزان لولههاي فولادي طي سالهاي مورد بررسي ثابت بوده و اين در حالي است كه علاوه بر افزايش ميزان كاربرد لوله هاي پلي اتيلن، ميزان لوله هاي غير فولادي از قبيل چدن كاهش يافته و به وسيلهي لولههاي پلي اتيلن جايگزين شده است.بررسي ها نشان مي دهند كه در كشور آمريكا نيز روند افزايش استفاده از لوله هاي پلي اتيلن وضعيت مشابهي دارد. به طوريكه در شكل دو ملاحظه مي شود ميزان شبكه هاي اصلي پلي اتيلن ( با اقطار 3 و4 اينچ ) در سال 2000 نسبت به سال 1996 رشد قابل توجهي داشته است. در كشور ما نيز از حدود دو دههي قبل اقدامات عملي و اجرايي استفاده از لوله هاي پلي اتيلن در شبكه هاي توزيع گاز آغاز شده است، هرچند مطالعات اوليه مربوط به اين موضوع به سال هاي قبل از آن باز مي گردد. بر اساس آمار رسمي موجود وضعيت و ميزان استفاده از لوله هاي پلي اتيلن در كشور ما در شكل 3 به تصوير كشيده شده است:

رشد شبكه هاي پلي اتيلن در ايران
همان گونه كه در شكل نشان داده شده است ميزان شبكه هاي پلي اتيلن در سال هاي مورد بررسي به طور متوسط سالانه از رشدي معادل 54 درصد برخوردار بوده و اين در حالي است كه متوسط رشد شبكه هاي فولادي حدود 6/8 درصد مي باشد.نسبت استفاده از لوله هاي فولادي و پلي اتيلن در شبكه هاي گاز كشور (شامل شبكه هاي تغذيه و توزيع) در شكل 4 نشان داده شده است.لازم به ذر است براساس تحقيقات انجام شده استان هاي كرمان، تهران، خراسان، مازندران و فارس به ترتيب داراي بيشترين ميزان استفاده از لوله هاي پلي اتيلن مي باشند و در استان خوزستان بر اساس صلاحديد مسئولان محترم شركت گاز اين استان ، تاكنون از لوله هاي پلي اتيلن استفاده نشده است. از مهم ترين مزاياي لوله هاي پلي اتيلن در مقايسه با لوله هاي فولادي مي توان به سرعت و سهولت در اجرا، آموزش ساده ، مقرون به صرفه بودن و مهم تر از همه عدم خوردگي و در نتيجه عدم نياز به پوشش وحفاظت از زنگ اشاره كرد. با عنايت به مراتب فوق و نيز با در نظرگرفتن معضلات و مشكلات موجود در اجرا و نگهداري لوله هاي فولادي، استفاده از لوله هاي پلي اتيلن در شبكه هاي توزيع گاز بدون هيچ گونه تامل و ترديدي منطقي به نظر مي رسد. ليكن لازم است در خصوص شناسايي مشكلات و معضلات خاص لوله هاي پلي اتيلن و اتخاذ تدابيرلازم در مواجهه و برخورد با اين مسائل احتمالي با رويكردي پيشگام و نگرشي پيشگيرانه اقدام كرد.در اين مقاله دو مورد از مشكلات بالقوه در لوله هاي پلي اتيلن يعني آثار الكتريسيتهي ساكن بر لوله ها و نيز موضوع صدمه ديدن لوله هاي پلي اتيلن توسط جوندگان و به طور مشخص موش ها مورد بررسي قرار مي گيرد.

آثار الكتريسيتهي ساكن بر لوله هاي پلي اتيلن حامل گاز
آثار الكتريسيتهي ساكن بر لوله هاي پلي اتيلن حامل گاز از دو منظر قابل بررسي و تامل است.

الف - احتمال بروز انفجار و آتش سوزي ناشي از ايجاد جرقه
در لوله هاي پلي اتيلن توليد يا ايجاد الكتريسيتهي ساكن امري بديهي و پذيرفته شده است چراكه پلي اتيلن عايق الكتريسيته بوده و در اثر عبور جريان گاز كه معمولا داراي ناخالصي و يا ذرات ريز نيز مي باشد الكتريسيتهي ساكن توليد مي شود كه در اين فرايند الكتريسيتهي ساكن ابتدا در قسمت داخلي لوله ايجاد شده و در همان جدارهي داخلي باقي مي ماند. بارهاي الكتريكي ايجاد شده به محض اين كه مسيري براي تخليه از طريق اتصال زمين پيدا كنند به صورت جرقه اي خطرناك تخليه مي شوند بنابراين در زمان انجام عمل تخليهي هوا و درساير شرايط مناسب امكان ايجاد جرقه وجود دارد ودر صورت فراهم آمدن چهار شرط: ايجاد الكتريسيتهي ساكن، اتصال به زمين، وجود گاز، وجود اكسيژن يا هوا ايجاد انفجار و آتش سوزي متصور است.البته بر اساس نظرات تاييد شده مانند GTI ( Gas Technology Institute ) ،الكتريسيتهي ساكن ايجاد شده در جدارهي داخلي لوله بعد از قطع گاز نيز در لوله باقي مي ماند و در صورت نياز به برش قسمتي از لوله به وسيلهي كاتر، جرقه اي ناشي از تخليهي الكتريسيته ساكن ايجاد خواهد شد.از طرفي شرايط زير به عنوان عوامل تشديد كنندهي الكتريسيتهي ساكن بايد مورد توجه قرار گيرند:

- مواقع استفاده از چلانگر (Squeezer)
- كاهش قطر خط لوله به دلايل ديگر
- وجود ناخالصي در جريان گاز
- نشت گاز در قسمتي از لوله به دليل شكستگي و يا هر دليل ديگر

برخي شواهد و تجربيات عملي نگارنده مبني بر احتمال حضور الكتريسيتهي ساكن و تبعات ناشي از آن در حوزهي فعاليت شركت گاز استان خراسان عبارتند از:

* اشتعال دو مورد زين انشعاب در حينHottap در سال 1380 در شهرستان تربت حيدريه
* حادثهي آتش سوزي سال 1381 در شهر كاشمر
* حادثهي انفجار و آتش سوزي سال 1382 در شهر طرقبه
* ساير تجارب عملي

ب- ايجاد منافذ ريزدر اثر الكتريسيتهي ساكن
تاكنون و در نوشتارها و دوره هاي آموزشي به خطرات احتمالي ناشي از ايجاد الكتريسيتهي ساكن در لوله هاي پلي اتيلن، صرفا از منظر ايمني نگريسته شده است و در اين مباحث بر روي نحوهي جلوگيري از ايجاد مثلث آتش تاكيد گرديده است اما تحقيقات و بررسي هاي به عمل آمده نشان مي دهد كه الكتريسيتهي ساكن علاوه بر احتمال كمك به تشكيل مثلث آتش چگونه مي تواند باعث بروز و ايجاد سوراخ هاي ريز در لوله و در نتيجه نشت گاز و مشكلات بعدي شود. براي اولين بار در سال 1984 شركت Mountain Fuel بعد از استفاده از چلانگر تعدادي سوراخ ريز در محل چلانده شده كشف كرد كه بعدها و در سال 1989 Mark Staker طي مقاله اي به اين موضوع اشاره كرد. همچنين در سال 2001 Dirk S.Smith از شركت Boca Raton مقاله اي در اين خصوص به رشتهي تحرير درآورد و بالاخره در سال 2003 Ray A.Ward از شركت and water) , gas memphis (light MLGW با انتشار مقاله اي با ذكر شواهدي به بررسي اين موضوع پرداخت.

بر اساس مقالهي نوشته شده به وسيلهي Ray A.Ward با در نظر گرفتن كليهي تمهيدات لازم، يك انشعاب به قطر يك اينچ توسط يك واحد مجري وابسته به شركت MLGW اجرا و به صورت موفقيت آميز مورد تست قرار گرفت سپس به منظور بهره برداري از انشعاب در آينده، روي آن پوشانده شد و دو ماه بعد براي اتصال به شبكه و برقراري جريان گاز، روي آن برداشته شد. به دليل ايجاد فاصلهي زماني، انشعاب، مورد تست مجدد قرار گرفت كه طي آن در انشعاب، افت غير مجاز مشاهده شد، لذا تست رد و انشعاب به منظور انجام تست هيدرواستاتي از انال خارج و در نتيجهي تست تعداد زيادي سوراخ ريز در طول انشعاب شف شد. در بررسي هاي بعدي ه در آزمايشگاه انجام شد تعداد 9 سوراخ در فشار 80psi آشار شد در حالي ه در قسمت باقي مانده از (حلقه) لوله هيچ گونه منفذ و مشكلي مشاهده نگرديد. پس از آن كليهي ركوردها و سوابق ايرادها در حين توليد نترل و مشخص شد ه پروسهي توليد لوله نيز هيچگونه مشلي نداشته است. بررسي هاي بيشتر اثبات كرد ه منافذ ريز ناشي از الكتريسيتهي ساكن هنگامي ايجاد مي شوند كه ميزان بارهاي الكتريكي ايجاد شده در اثر عواملي از قبيل مواردي ه در بند الف توضيح داده شد آن قدر بالا روند تا بر قدرت تحمل لوله فايق آيند. چراه قدرت تحمل دي الكتريك (Dielectric Strength ) لولهي پلي اتيلن مانند هر عايق التريي ديگر مقداري معين و محدود است. اين امر با يك جرقهي (Hot Arc) ناشي از تخليهي بارهاي الكتريكي به زمين همراه بوده ودر نتيجهي اين فرايند، پلي اتيلن خميري و ذوب شده و باعث بروز نشتي در لوله مي شود. ولتاژ مورد نياز براي ايجاد سوراخ، به خواص و ضريب دي الكتريك مواد پلي اتيلن و نيز ضخامت جدارهي لوله بستگي دارد. بديهي است ه در ضخامت هاي بيشتر براي غلبه بر قدرت تحمل دي الكتريك لوله به ولتاژهاي بيشتري نياز است. در واقعهي مورد بررسي، آزمايش هاي انجام يافته نشان داد كه در خلال پر كردن لوله به وسيلهي هوا براي تست فشار و نيز تخليهي هوا در انتهاي آزمايش، احجام و سرعت هوا و شرايط آن باعث ايجاد يك بار الكتريكي(Static Charge) شده ه اين بار الكتريكي از قدرت تحمل دي الكتريك ديوارهي لوله بيشتر بوده است.

از نظر مشخصه ها و شل ظاهري، اولا قطر سوراخ ها در درون و بيرون لوله متفاوت هستند و اساسا قطر يك سوراخ بزرگتر از قطر سوراخ هاي ديگر است. سوراخ بزرگتر نشاندهندهي محل شروع تخليهي بار الكتريكي و سوراخ كوچكتر مشخص كنندهيِ محلي است كه تخليهي الكتريكي در آن جا پايان يافته است. ثانيا سوراخ ايجاد شده به صورت سه شاخه (Tree- Shape ) و به همراه يك شاخهي جانبي است.

تحليل و نتيجه گيري

بررسي هاي انجام يافته نشان مي دهند كه بيشتر از آن چه تصور مي شود امكان ايجاد منافذ ريز در اثر الكتريسيتهي ساكن وجود دارد وسوراخ هاي ريز علاوه بر خطرات احتمالي ناشي از نشت گاز و نيز هزينه هاي تعميرات، باعث هدر رفتن مقادير قابل توجهي گاز مي شوند. انشعاب مورد بحث در اين حادثه داراي 8 سوراخ با قطري معادل 75/0 ميلي متر بود. اين تعداد سوراخ با قطري معادل يك ميلي متر در فشار عملياتي تقريبي psi 60ميتواند باعث تخليهي حدود 25 مترمكعب گازدر ساعت شود و مقدار گاز تخليه شده در هر سال (اگر متوجه اين نشتي ها نباشيم) معادل 219 هزار متر مكعب خواهد بود.

پيشنهادات
پشنهادات زيربه طور اختصار قابل طرح مي باشند ه توضيحات مبسوط تر آن به فرصتي ديگر موول مي شود.

1- استانداردهاي ايمني در خصوص خنثي كردن الكتريسيتهي ساكن بيرون لوله هاي پلي اتيلن توصيه هاي موثري ارايه كرده اند كه لازم است به آن ها توجه كامل شود.
2- در مباحث استانداردهاي ايمني يا صنعتي در مورد الكتريسيتهي ساكن داخل لوله هاي پلي اتيلن، اقدام و يا توصيهي خاصي وجود ندارد ليكن برخي روش هاي ابداعي مانند سيستم پيشنهادي پيشگيرانهي IONIX مطابق شل صفحه بعد در اين زمينه ارايه شده است.
3- تجديد نظر در نوع لوله هاي پلي اتيلن مورد استفاده از نظر جنس و يا فرايند توليد (در صورت موثر بودن و تاييد مراجع ذيربط).
4- افزايش سطح آگاهي واحدهاي بهره بردار.
وارد شدن صدمه به لوله هاي پلي اتيلن توسط جوندگان و بهويژه موشها

در استان خراسان براي اولين بار در سال 1382 ي مورد مشو به موش خوردگي در يي از شهرها گزارش شد ه موضوع توسط واحدهاي ذيربط در ستاد شرت ملي گاز مورد بررسي قرار گرفت . متعاقب آن دو مورد موش خوردگي انشعاب پلي اتيلن در تاريخ 14/9/1383در يي از روستاهاي استان خراسان شف و انشعابات مورد نظر مورد تعمير قرار گرفت؛ در زير تصاويري از اين موارد ارايه شده است .
همچنين يك مورد جديد موش خوردگي در تاريخ 19/10/1383 در يي ديگر از روستاها شف و مورد تعمير قرار گرفت.
در تاريخ 11/12/1383 نيز در همان روستا دو مورد ديگر موش خوردگي شف و تعمير شد ه نتهي جالب توجه اين بود ه يك مورد از موش خوردگي هاي شف شده مربوط به انشعابي بود ه قبلا و در حدود سه ماه قبل يعني 14 /9/1383 مورد هجوم موشها قرار گرفته و محل نشتي تعمير شده بود.

علاوه بر موارد فوق مواردي از موش خوردگي در استان هاي لرستان و سمنان نيز گزارش شده است ه در زمان تهيهي اين مقاله اطلاعات دقيقي از آنها در دسترس نبود.
ضمنا با توجه به بررسي هاي گستردهي بهعمل آمده در استان خراسان و بررسي انشعابات فولادي ه در روستايي در مجاورت روستاي مورد بحث نصب شده بودند آثار هجوم موشها به انشعابات فولادي نيز بهاثبات رسيد بهطوري ه بعضا عايق و پوششش انشعابات فولادي و نيز نوارزرد اخطار از هجوم موشها در امان نمانده بودند ه تصاويري از اين موضوع نيز ارايه شده است..ناگفته نماند بهمنظور به حداقل رساندن تبعات موضوع، برخي تصميمات موثر در منطقهي مورد بحث اتخاذ و به مورد اجرا گذاشته شده است.

تحليل موضوع

با بررسي موارد فوق ميتوان نات زير را بهعنوان راهنمايي براي بررسي هاي بعدي مدنظر قرار داد:
1- هر نوع موشي قادر به حمله به لوله هاي گاز نيست و قاعدتا (و احتمالا) موش هاي صحرايي يا يسه داره در برخي مناطق خاص زندگي مي كنند از عهدهي اين ار بر مي آيند.
2- همانگونه ه در بالا ذر شد هجوم موشهاي مورد نظر تنها مختص به لولههاي پلي اتيلن نبوده و عايق لوله هاي فولادي نيز از اين حملات در امان نيستند.
3- يي از نات مشتر در موارد موش خوردگي لوله هاي پلي اتيلن اتفاق افتاده در استان خراسان سايز لوله ميباشد. بهنظر ميرسد ه موشهاي منطقه قادر به ايراد صدمه به لوله هاي با قطر خارجي بيشتر از 25 ميليمتر ( شبه با اقطار 63 و 90 و 110 و 125و 160 ميليمتر ) نيستند.
4- از ديگر نات قابل توجه، عمق لوله هاي مورد هجوم است. بررسي ها، مذارات و ماتبات نويسنده با برخي مراجع بر اين نته تايد دارند ه موشها تنها در صورتي در پي ايراد صدمه به موانعي از قبيل لوله پلي اتيلن برميآيند ه اين لوله ها بهعنوان مانعي در مسير حركت آنها قرار گيرند؛ در اين صورت موشها سعي در برداشتن مانع از مسير عمدتا افقي خود مي كنند. همچنين بر اساس اظهار برخي متخصصان علوم جانوري، موشها در نفوذ به اعماق زمين از نظر عمق با محدوديت هاي زيستي مواجه هستند.
5- آخرين نتهي مفيد، فصل روي دادن موش خوردگي ها است. بررسي ها نشاندهندهي بروز موش خوردگي ها در فصول خاصي از سال( پاييز وعمدتا زمستان ) مي باشند.

پيشنهادات

در پايان، پيشنهادات زير بهطور اختصار قابل طرح هستند و توضيحات مبسوط تر آن به فرصتي ديگر موول ميشود.
1- تجديد نظر در مطالعات امكان سنجي و طراحي اوليه با لحاظ كردن موارد خاص شبكه هاي پلي اتيلن.
2- تجديد نظر در عمق شبكه هاي پلي اتيلن در مناطق خاص بر اساس مطالعات قبل يا در حين طراحي.
3- تجديد نظر در قطر انشعابات پلي اتيلن در مناطق خاص بر اساس مطالعات قبل يا در حين طراحي.
4- تجديد نظر در نوع لوله هاي پلي اتيلن مورد استفاده ( از نظر جنس يا فرايند توليد ) در صورت مثمرثمر بودن و تاييد مراجع ذيربط ه بحث در اين خصوص فرصت ديگري را مي طلبد.
5- تشكيل يك تيم يا ميتهي پژوهشي با حضور ارشناسان شرت ملي گاز و متخصصان دانشگاهي در رشته هاي مرتبط و استفاده از پژوهش ها و تجارب موجود در سطح شرتهاي گاز استاني بهمنظور شناسايي مشكلات و معضلات خاص لوله هاي پلي اتيلن و اتخاذ تدابيرلازم در مواجهه و برخورد با مسايل احتمالي، با رويكردي پيشگام و نگرشي پيشگيرانه.

* كارشناس ارشد برنامه ريزي و نترل شركت گاز استان خراسان مدرس دوره هاي آموزشي شركت ملي گاز ايران

لوله هاي پلي اتيلن گازرساني

خلاصه مقاله:

لوله هاي پلي اتيلن براي اولين بار در دهه 50 ميلادي در پروژهاي گازرساني آمريكا استفاده شد و اين موضوع در اروپا از دهه 70 ميلادي، دركشور هاي انگليس و فرانسه آغازگرديد . ميزان مصرف 151 كيلومتر در سال 1955 به 160000 كيلومتردر سال 1970 رسيد و امروزه 90 درصد از شبكه توزيع گاز در آمريكا با استفاده از لوله پلي اتيلن است . تجارب، مشخصات، استانداردها و دانش فني توليد لوله هاي پلي اتيلن در اروپا از طريق ارتباط و هم كاري فني با معتبرترين توليدكننده لوله پلي اتيلن گاز رساني اروپا به ايران منتقل شد . توليد لوله پلي اتيلن گاز رساني در يكي از شركت هاي داخلي از سال 1378 با متراژ 5 كيلومتر به 1800 كيلومتر در سال 1382 رشد يافت .
در اين مقاله پس از مرورتاريخچه صنعت لوله پلي اتيلن گازرساني، نكات فني و موثر بر كارايي محصول از جمله ويژگي هاي فيزيكي، مكانيكي و ساختاري مواد پلي اتيلن مناسب در توليد لوله هاي
گازرساني، تفاوت اين گونه مواد با مواد مناسب دركاربردهاي ديگر مانند آبرساني و انتقال فاضلاب معيار هاي انتخاب مواد اوليه مناسب، تكنولوژي و شرايط بهينه توليد، استانداردها و دستورالعمل هاي كنترل كيفيت، مرور، بررسي و جمع بندي مي گردد .